درمان

نیاسینامید یک فرم ویتامین B3 است که با مهار انتقال ملانوزوم‌ها (Melanosomes) از ملانوسیت‌ها به کراتینوسیت‌ها، لکه‌های تیره را کاهش می‌دهد. این ماده ملایم و مناسب برای تمام انواع پوست است و می‌تواند همراه با سایر عوامل روشن‌کننده مانند ویتامین C و آلفاآربوتین استفاده شود.

هشدار/احتیاط — در پوست‌های بسیار حساس ممکن است در شروع، اندکی سوزش یا قرمزی خفیف ایجاد کند؛ بهتر است با غلظت‌های پایین‌تر (۲-۳٪) شروع شود و سپس به ۵٪ افزایش یابد. پیش از استفاده روی کل صورت، یک تست پچ روی ناحیه کوچکی از پوست انجام شود و در صورت بروز سوزش شدید یا خارش مداوم، مصرف قطع و با پزشک مشورت شود.

ویتامین C یک آنتی‌اکسیدان قوی است که با مهار آنزیم تیروزیناز (Tyrosinase) و کاهش رادیکال‌های آزاد، تولید ملانین را کاهش می‌دهد. این ماده همچنین از پوست در برابر آسیب اشعه ماورای بنفش محافظت کرده و روند تولید کلاژن را تحریک می‌کند، بنابراین هم رنگ پوست را یکنواخت می‌کند و هم بافت آن را بهبود می‌بخشد.

هشدار/احتیاط — ممکن است روی پوست‌های حساس احساس سوزش خفیف یا قرمزی ایجاد کند، به‌خصوص در غلظت‌های بالاتر (بیش از ۱۰٪). بهتر است ابتدا یک روز در میان و روی پوست کاملاً خشک استفاده شود و سپس به مصرف روزانه برسد. تماس با چشم و پوست ترک‌خورده یا زخم‌دار اجتناب شود و محصول در برابر نور و هوا محافظت و در صورت تغییر رنگ شدید (قهوه‌ای تیره) دور انداخته شود.

کوجیک اسید با مهار آنزیم تیروزیناز، روند سنتز ملانین را آهسته می‌کند و به‌ویژه برای درمان ملاسما، لکه‌های سنی و برخی انواع هایپرپیگمنتیشن موضعی مفید است. معمولاً در سرم‌ها یا کرم‌های روشن‌کننده استفاده می‌شود و اغلب همراه با ترکیباتی مانند آلفاآربوتین یا نیاسینامید فرموله می‌گردد.

هشدار/احتیاط — کوجیک اسید نسبت به بعضی ترکیبات دیگر بیشتر مستعد ایجاد درماتیت تماسی (خارش و قرمزی) است؛ در پوست‌های حساس باید با احتیاط و از غلظت‌های پایین‌تر شروع شود. استفاده روی پوست ملتهب، زخم‌دار یا بعد از لیزر و پیلینگ عمیق توصیه نمی‌شود و در صورت قرمزی شدید، خارش یا سوزش پایدار باید مصرف قطع و به متخصص پوست مراجعه شود.

آلفاآربوتین یک مشتق گیاهی مرتبط با هیدروکینون است که با مهار تیروزیناز، تولید ملانین را کاهش می‌دهد اما نسبت به هیدروکینون ملایم‌تر و برای استفاده طولانی‌مدت مناسب‌تر است. این ترکیب برای درمان لکه‌های ناشی از آفتاب، ملاسما خفیف و نامنظمی عمومی رنگ پوست کاربرد دارد و معمولاً در سرم‌ها استفاده می‌شود.

هشدار/احتیاط — آلفاآربوتین به‌طور کلی تحمل خوبی دارد، اما در برخی افراد می‌تواند باعث سوزش خفیف یا خشکی موضعی شود؛ توصیه می‌شود در شروع، یک‌بار در روز و همراه با مرطوب‌کننده استفاده شود. به‌دلیل اثر روشن‌کنندگی، حتماً همراه با ضدآفتاب روزانه به‌کار رود تا از ایجاد لکه‌های جدید جلوگیری شود.

اسید آزلائیک با مهار تیروزیناز و داشتن خاصیت ضدالتهابی، هم‌زمان به کاهش هایپرپیگمنتیشن و بهبود آکنه کمک می‌کند و برای پوست‌های مستعد لک پس از جوش (PIH) بسیار مناسب است. فرم ۱۰٪ OTC برای استفاده خانگی طراحی شده و معمولاً به‌خوبی توسط پوست‌های مختلط تا چرب و حتی حساس تحمل می‌شود.

هشدار/احتیاط — ممکن است در هفته‌های اول کمی سوزش، خشکی یا احساس سوزن‌سوزن شدن ایجاد کند که اغلب با ادامه مصرف و استفاده از مرطوب‌کننده ملایم کاهش می‌یابد. برای کاهش تحریک، می‌توان ابتدا یک روز در میان مصرف کرد و سپس به روزانه رسید. استفاده هم‌زمان با لایه‌بردارهای قوی (AHA/BHA با درصد بالا) روی یک ناحیه توصیه نمی‌شود تا از تحریک بیش از حد جلوگیری شود.

ضدآفتاب با SPF 50+ و پوشش UVA/UVB پایه اصلی پیشگیری و درمان نامنظمی رنگ پوست است؛ زیرا از تحریک بیشتر ملانوسیت‌ها توسط نور خورشید جلوگیری کرده و اجازه می‌دهد درمان‌های روشن‌کننده نتیجه بهتری بدهند. برای پوست‌های چرب، فرمول‌های ژل یا فلوئید و برای پوست‌های خشک، کرم‌های مرطوب‌کننده‌تر مناسب‌تر هستند.

هشدار/احتیاط — برای اثربخشی کافی، باید مقدار کافی (حدود ۱/۴ قاشق چای‌خوری برای صورت) استفاده و هر ۲-۳ ساعت در صورت قرار گرفتن مداوم در معرض آفتاب تجدید شود. برخی فرمول‌ها ممکن است در پوست‌های مستعد آکنه کومدون‌زا باشند؛ در این صورت باید از محصولات با برچسب غیرکومدون‌زا استفاده شود. عدم استفاده یا مصرف نامنظم ضدآفتاب می‌تواند تمام نتایج درمان‌های روشن‌کننده را از بین ببرد.

هیدروکینون استاندارد طلایی درمان هایپرپیگمنتیشن است و با مهار آنزیم تیروزیناز و تخریب ملانوسیت‌ها، به سرعت لکه‌های تیره را روشن می‌کند. نسخه‌های ۴٪ تنها با نسخه پزشک در دسترس هستند و معمولاً برای درمان‌های کوتاه‌مدت (۳-۶ ماه) با وقفه‌های دوره‌ای توصیه می‌شوند تا از عوارض جانبی مانند اکرونوز (Ochronosis) و هایپرپیگمنتیشن پارادوکسیکال جلوگیری شود.

ترتینوئین یک رتینوئید موضعی قوی است که با افزایش گردش سلولی پوست (Cell Turnover) و دفع ملانین انباشته شده در اپیدرم، لکه‌های تیره را کاهش می‌دهد. این ماده همچنین تولید کلاژن را تحریک کرده و بافت پوست را بهبود می‌بخشد. ترتینوئین معمولاً به همراه هیدروکینون در فرمول کلیگمن (Kligman's Formula) برای درمان ملاسما استفاده می‌شود.

غلظت‌های بالای اسید آزلائیک که نیاز به نسخه دارند، اثر قوی‌تری بر هایپرپیگمنتیشن دارند و می‌توانند برای درمان ملاسما، هایپرپیگمنتیشن پس از التهاب و ملاسمای مقاوم استفاده شوند. این ماده نسبت به هیدروکینون تحمل بهتری دارد و می‌تواند برای دوره‌های طولانی‌تر استفاده شود.

اسید ترانگزامیک خوراکی با مهار فعال‌سازی پلاسمینوژن (Plasminogen) و کاهش سیگنال‌های التهابی به ملانوسیت‌ها، تولید ملانین را کاهش می‌دهد. این دارو به‌ویژه برای ملاسمای مقاوم به درمان‌های موضعی مفید است و می‌تواند با درمان‌های موضعی ترکیب شود. باید تحت نظارت پزشک به دلیل خطر نظری ترومبوآمبولیسم (Thromboembolism) مصرف شود.

فرمول کلیگمن ترکیبی از هیدروکینون ۴٪، ترتینوئین ۰.۰۵٪ و کورتیکواستروئید (Corticosteroid) مانند دگزامتازون یا فلوسینولون است که استاندارد طلایی درمان ملاسما محسوب می‌شود. این فرمول با سه مکانیسم مختلف (مهار تیروزیناز، افزایش تخلیه ملانین، کاهش التهاب) عمل می‌کند و نرخ موفقیت ۶۰-۸۰٪ دارد.

پیلینگ‌های شیمیایی حاوی اسید گلیکولیک (Glycolic Acid) ۳۰-۷۰٪ یا اسید لاکتیک (Lactic Acid) ۴۰-۷۰٪ با از بین بردن لایه‌های سطحی اپیدرم که حاوی ملانین اضافی هستند، رنگ پوست را یکنواخت می‌کنند. این روش برای هایپرپیگمنتیشن‌های سطحی و ملاسمای اپیدرمال مفید است و معمولاً هر ۲-۴ هفته یک بار برای ۴-۶ جلسه انجام می‌شود.

اسید ماندلیک با مولکول بزرگ‌تر خود، نفوذ آهسته‌تری دارد و بنابراین برای پوست‌های تیره‌تر (Fitzpatrick IV-VI) که خطر هایپرپیگمنتیشن پس از التهاب در آن‌ها بالاست، امن‌تر می‌باشد. این پیلینگ همچنین خاصیت آنتی‌باکتریال دارد و برای درمان هم‌زمان آکنه و هایپرپیگمنتیشن پس از التهاب مناسب است.

این لیزر با طول موج ۱۰۶۴ نانومتر به ملانین عمقی در لایه درمال هدف می‌گیرد و برای درمان ملاسمای درمال، لکه‌های سنی عمیق و تاتوهای پیگمانتی استفاده می‌شود. این روش نیاز به چند جلسه دارد و ممکن است در پوست‌های تیره‌تر خطر هایپرپیگمنتیشن یا هیپوپیگمنتیشن پارادوکسیکال داشته باشد، بنابراین باید توسط متخصص با تجربه انجام شود.

IPL از نور چندطول‌موجی برای هدف قرار دادن ملانین و هموگلوبین در پوست استفاده می‌کند و برای درمان لکه‌های سنی، کک و مک (Freckles)، آسیب ناشی از نور خورشید و هایپرپیگمنتیشن سطحی بسیار مؤثر است. این روش زمان ریکاوری کمتری نسبت به لیزرها دارد اما نیاز به ۳-۵ جلسه برای نتایج بهینه دارد.

میکرونیدلینگ با ایجاد میکروکانال‌های کنترل‌شده در پوست، نفوذ عوامل روشن‌کننده مانند اسید ترانگزامیک را افزایش می‌دهد و همچنین با تحریک تولید کلاژن، بافت پوست را بهبود می‌بخشد. این روش برای ملاسمای مقاوم و هایپرپیگمنتیشن عمیق مفید است و معمولاً هر ۴-۶ هفته یک بار انجام می‌شود.

پیلینگ زرد یک پیلینگ متوسط تا عمیق است که ترکیبی از اسید رتینوئیک، کوجیک اسید، سالیسیلیک اسید و ویتامین C دارد و برای درمان ملاسمای شدید، هایپرپیگمنتیشن مقاوم و آسیب نوری عمیق استفاده می‌شود. این پیلینگ قوی‌ترین اثر را دارد اما نیاز به دوره ریکاوری ۵-۷ روزه و مراقبت‌های پس از درمان دقیق دارد.