موهای زائد
موهای زائد یا هیرسوتیسم (Hirsutism) وضعیتی است که در آن خانم‌ها شاهد رشد موهای ضخیم و تیره در نواحی مردانه مثل صورت، سینه و پشت هستند. این مشکل معمولاً به دلیل افزایش هورمون‌های مردانه (آندروژن‌ها) یا حساسیت بیش‌ازحد فولیکول‌های مو به این هورمون‌ها ایجاد می‌شود. اگرچه این وضعیت اغلب خوش‌خیم است، اما می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات زمینه‌ای مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) باشد. نوع دیگر این عارضه، هایپرتریکوز (Hypertrichosis) نام دارد که رشد مو در آن به الگوهای هورمونی وابسته نیست و می‌تواند در هر نقطه‌ای از بدن و در هر دو جنس رخ دهد. تشخیص تفاوت این دو برای انتخاب روش درمان صحیح بسیار مهم است. آکادمی متخصصان پوست آمریکا تأکید می‌کند که درمان زودهنگام می‌تواند از ضخیم‌تر شدن موها جلوگیری کند.
نام‌های دیگر
- مترادف‌ها در فارسی
- پرمویی صورت و بدن، هیرسوتیسم، موهای اضافی هورمونی، موهای ضخیم چانه و صورت
- مترادف‌ها در انگلیسی
- hypertrichosis، excessive hair growth، superfluous hair، hirsuties
نشانه‌های کلیدی
۴ نشانه. عنوان‌ها یک‌جا روی صفحه‌اند؛ شرح هر کدام با یک لمس باز می‌شود.
موهای ضخیم و تیره (Terminal Hair)
برخلاف موهای کرکی، این موها بلند، زبر و رنگ‌دار هستند. رشد آن‌ها دقیقاً در نواحی مردانه مثل چانه، بالای لب، دور سینه، خط وسط شکم و داخل ران‌ها دیده می‌شود.
الگوی رشد مردانه
موها در مناطقی رشد می‌کنند که معمولاً در خانم‌ها بدون مو است (مثل ریش و سبیل). این نشانه اصلی حساسیت فولیکول‌ها به آندروژن (هورمون مردانه) است.
آکنه و پوست چرب
هیرسوتیسم اغلب با جوش‌های مقاوم (مخصوصاً در ناحیه فک) و چرب شدن بیش‌ازحد پوست همراه است، چون هر دو ناشی از فعالیت بالای هورمون‌های مردانه هستند.
ریزش موی سر (الگوی زنانه)
در برخی موارد همزمان با پرمویی بدن، موهای جلوی سر نازک شده و می‌ریزند (آلوپسی آندروژنیک). این تضاد (پرمویی بدن و کم‌مویی سر) نشانه مهم اختلال هورمونی است.
راهنمای نمایش شدت
پزشکان برای ارزیابی شدت هیرسوتیسم از سیستمی به نام "امتیازدهی فریمن-گالوی" (Ferriman-Gallwey) استفاده می‌کنند. در این روش، ۹ ناحیه از بدن (شامل لب بالا، چانه، سینه، بازو، ران، شکم و پشت) بررسی شده و به هر ناحیه امتیازی بین ۰ تا ۴ داده می‌شود.
خفیف (امتیاز ۸ تا ۱۵): موهای زائد محدود به نواحی مثل لب بالا، چانه یا خط ریش هستند و تراکم کمی دارند.
متوسط (امتیاز ۱۶ تا ۲۵): موها در چندین ناحیه بدن ضخیم‌تر و تیره‌تر شده‌اند و الگوی رشد مشخص‌تری دارند.
شدید (امتیاز بالای ۲۵): رشد موها بسیار متراکم است و تمام نواحی حساس به هورمون را درگیر کرده است. این سطح معمولاً نیاز به بررسی دقیق پزشکی برای رد کردن مشکلات غدد فوق‌کلیوی یا تخمدان دارد.
شباهت‌ها
۳ مورد
- پرمویی عمومی (Hypertrichosis)
- در این حالت موها در همه جای بدن (حتی پیشانی و پشت دست) زیاد می‌شوند و الگوی مردانه ندارند. معمولاً ژنتیکی است یا عارضه داروهایی مثل ماینوکسیدیل.
- موهای کرکی (Vellus Hair)
- موهای نرم، کوتاه و بی‌رنگی که "کرک هلویی" نامیده می‌شوند. این‌ها طبیعی هستند و نباید با هیرسوتیسم اشتباه گرفته شوند، حتی اگر کمی زیاد باشند. Row 3:
- موهای لانگو (Lanugo)
- موهای بسیار نرم و ابریشمی که در نوزادان یا افراد مبتلا به بی‌اشتهایی عصبی (آنورکسیا) دیده می‌شود. این موها رنگدانه ندارند و بسیار ظریف‌اند.
علائم خطر (ارجاع فوری)
۳ مورد. اگر هر کدام را دارید، به پزشک مراجعه کنید — شرح‌ها بسته‌اند تا فهرست یک نگاه بماند.
شروع ناگهانی و پیشرفت سریع
اگر موهای زائد در عرض چند ماه به‌طور ناگهانی ظاهر شده و به‌سرعت زیاد شوند، خطر تومورهای ترشح‌کننده آندروژن وجود دارد و باید فوراً بررسی شود.
علائم مردانه شدن (Virilization)
اگر همزمان با پرمویی، صدایتان کلفت شده، کلیتوریس بزرگ شده یا توده عضلانی بدنتان افزایش یافته است، نیاز به ارزیابی فوری تخصصی دارید.
توده شکمی یا لگنی
احساس سنگینی یا لمس توده در شکم همراه با پرمویی می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات تخمدان یا غدد فوق‌کلیوی باشد.
مواد مؤثره
۷ مادهٔ مؤثر
- Eflornithine
- Spironolactone
- Cyproterone Acetate
- Finasteride
- Inositol
- Spearmint Extract
- Metformin
محصولات این دسته
محل‌های درگیری
- صورت
- اطراف دهان
- تنه
- اندام‌ها
- دست‌ها
- پاها
چه کسانی بیشتر درگیر می‌شوند؟
۱ بخشاین مشکل به‌طور خاص در خانم‌های سنین باروری (۱۵ تا ۴۵ سال) شایع است و حدود ۵ تا ۱۰ درصد از زنان را درگیر می‌کند. نژاد و ژنتیک نقش مهمی دارند؛ به‌طوری
- خانم‌های مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)
- افراد با سابقه خانوادگی پرمویی
- کسانی که داروهای خاصی (مانند استروئیدها) مصرف می‌کنند
نکات ایمنی مهم
۳ بخش
درمان‌های هیرسوتیسم، به‌ویژه روش‌های دارویی، ممکن است عوارض جانبی سیستمیک ایجاد کنند. داروهای ضدبارداری خوراکی (OCPs) که خط اول درمان هستند، می‌توانند خطر لخته شدن خون (ترومبوز) را در برخی افراد افزایش دهند، به‌ویژه اگر سیگاری باشند یا سن بالای ۳۵ سال داشته باشند. راهنمای انجمن غدد درون‌ریز توصیه می‌کند که این داروها با احتیاط و ارزیابی ریسک تجویز شوند.
لیزر موهای زائد و الکترولیز اگر توسط افراد غیرمتخصص انجام شوند، خطر سوختگی، لک‌های دائمی (PIH) و حتی اسکار را به همراه دارند. این خطر در پوست‌های تیره بیشتر است. عوارض شایع شامل قرمزی موقت و تورم دور فولیکول مو است که معمولاً طی چند ساعت برطرف می‌شود. مرور سیستماتیک درمان‌های هیرسوتیسم نشان می‌دهد که خنک‌سازی پوست حین لیزر می‌تواند این عوارض را کاهش دهد.
در مورد کرم افلورنیتین، عوارض جانبی معمولاً موضعی و شامل سوزش، قرمزی یا جوش‌های ریز (فولیکولیت) است. اگر پوستتان ملتهب یا دارای زخم باز است، نباید از این کرم استفاده کنید. همچنین مراقب باشید که داروهای موضعی و خوراکی را خودسرانه ترکیب نکنید، زیرا ممکن است تداخل ایجاد کنند.
نکات بارداری/شیردهی
۳ بخش
هیرسوتیسم ممکن است در دوران بارداری به دلیل تغییرات هورمونی تشدید شود یا حتی برای اولین بار ظاهر شود. این پدیده معمولاً ناشی از افزایش فیزیولوژیک آندروژن‌ها و سایر فاکتورهای رشد در بارداری است که می‌تواند باعث پرپشت شدن موهای صورت یا بدن شود. با این حال، اگر علائم مردانه شدن سریع (مثل کلفت شدن صدا) رخ دهد، باید فوراً برای رد علل جدی‌تر بررسی شود. مطالعه مروری درباره پروسیجرهای پوستی در بارداری تأکید می‌کند که بسیاری از روش‌های زیبایی باید تا پایان بارداری به تعویق بیفتند.
اکثر درمان‌های دارویی هیرسوتیسم در دوران بارداری ممنوع هستند. مصرف اسپیرونولاکتون و فیناستراید به دلیل خطر جدی برای جنین پسر (زنانه شدن دستگاه تناسلی) کاملاً ممنوع است و در رده‌بندی FDA قرار دارند که خطر آن‌ها اثبات شده است. همچنین لیزر موهای زائد معمولاً به دلیل عدم وجود مطالعات کافی در مورد ایمنی آن برای جنین، توصیه نمی‌شود. توصیه‌های آکادمی پوست آمریکا پیشنهاد می‌کند که بهترین روش در این دوران، شیو کردن یا استفاده از موچین برای نواحی محدود است.
الکترولیز (سوزن الکتریکی) نیز در سه ماهه اول بارداری و به‌ویژه روی ناحیه شکم توصیه نمی‌شود، زیرا استرس ناشی از درد و جریان الکتریکی (هرچند ضعیف) ممکن است خطرات نظری داشته باشد. روش‌های موقتی و بدون دارو مثل بند انداختن یا وکس (در صورت عدم حساسیت پوست) ایمن‌ترین گزینه‌ها هستند.
ملاحظات رگولاتوری
۲ بخشسازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تنها کرم افلورنیتین را به‌طور اختصاصی برای کاهش رشد موهای زائد صورت تأیید کرده است و سایر داروها مثل اسپیرونولاکتون یا
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تنها کرم افلورنیتین را به‌طور اختصاصی برای کاهش رشد موهای زائد صورت تأیید کرده است و سایر داروها مثل اسپیرونولاکتون یا متفورمین معمولاً به صورت "بدون برچسب" (Off-label) برای هیرسوتیسم تجویز می‌شوند. اطلاعات دارویی افلورنیتین نشان می‌دهد که این دارو فقط با نسخه پزشک باید تهیه شود.
دستگاه‌های لیزر خانگی (IPL) که در بازار موجود هستند، قدرت بسیار کمتری نسبت به دستگاه‌های کلینیکی دارند و معمولاً تاییدیه‌های ایمنی متفاوتی دارند. طبق مقررات بهداشتی در بسیاری از کشورها، استفاده از دستگاه‌های لیزر پرتوان (کلاس ۴) تنها توسط پزشک یا اپراتور دارای مجوز رسمی مجاز است تا از آسیب‌های احتمالی پیشگیری شود.
