پرسش‌ها

روزاسه (Rosacea) یک بیماری جداگانه از آکنه است، هرچند بعضی از علائم آن مثل جوش‌های قرمز و چرکی ممکن است شبیه آکنه به‌نظر برسند. در آکنه معمولاً کومدون‌های سرسیاه و سرسفید دیده می‌شود و ضایعات می‌توانند روی پشت و سینه هم ظاهر شوند، در حالی‌که روزاسه بیشتر با قرمزی پایدار مرکز صورت، برافروختگی، رگ‌های ظریف و گاهی درگیری چشم همراه است و سن شروع آن معمولاً بالاتر است. به همین دلیل تشخیص دقیق توسط متخصص پوست اهمیت دارد تا درمان مناسب بر اساس نوع ضایعات (التهابی، عروقی یا فیماتوز) انتخاب شود.

روزاسه یک بیماری مزمن است و در حال حاضر «درمان قطعی» به معنای برطرف شدن دائمی و بدون بازگشت آن وجود ندارد، اما در اغلب بیماران می‌توان با درمان درست و مراقبت مداوم، علائم را تا حد زیادی کنترل و دوره‌های شعله‌وری را کم‌فواصل‌تر و کوتاه‌تر کرد.

درمان ترکیبی از اصلاح سبک زندگی (پرهیز از محرک‌هایی مثل آفتاب، گرما، الکل و غذای تند)، مراقبت ملایم پوست و استفاده از داروهای موضعی و در صورت نیاز خوراکی است.

بسیاری از بیماران با ادامه درمان نگهدارنده و تشخیص زودهنگام شعله‌وری‌ها، دوره‌های طولانی بدون علامت یا با علائم خفیف را تجربه می‌کنند.

مهم‌ترین محرک‌های روزاسه شامل آفتاب، گرما (سونا، حمام داغ، نوشیدنی‌های خیلی داغ)، هوای سرد و باد، استرس و هیجان شدید، غذاهای تند و الکل (به‌ویژه نوشیدنی‌های قرمز رنگ) هستند.

محصولات پوستی تحریک‌کننده مثل اسکراب‌های زبر، الکل بالا، عطر قوی و برخی کرم‌های سنگین چرب هم می‌توانند قرمزی و سوزش را تشدید کنند.

برای کاهش شعله‌وری‌ها، بهتر است یک «دفتر محرک‌ها» برای خودتان داشته باشید، وضعیت آب‌وهوا، غذای مصرفی و استرس روزانه را یادداشت کنید و سعی کنید الگوهایی را که باعث قرمزی و داغ شدن صورت می‌شوند شناسایی و تا حد امکان محدود کنید؛ استفاده روزانه از ضدآفتاب مناسب و کلاه لبه‌دار بسیار کمک‌کننده است.

برای پوست مبتلا به روزاسه، روتین روزانه باید بسیار ملایم، بدون عطر و بدون الکل باشد و هدف آن حفظ سد پوستی و کاهش تحریک است.

صبح‌ها شستشو با پاک‌کننده ملایم بدون صابون، سپس یک مرطوب‌کننده مخصوص پوست حساس و در نهایت ضدآفتاب معدنی فیزیکال (SPF 30 یا بالاتر) توصیه می‌شود؛ شب‌ها پاک کردن آرایش، شستشوی ملایم و استفاده از مرطوب‌کننده ترمیم‌کننده کفایت می‌کند.

اگر پزشک برای شما داروی موضعی مثل ایورمکتین یا آزلائیک اسید تجویز کرده است، معمولاً این دارو بعد از شستشو و قبل از مرطوب‌کننده استفاده می‌شود؛ بین مراحل ۱۰ تا ۱۵ دقیقه فاصله بدهید تا پوست کمتر تحریک شود.

بله، در بخشی از بیماران روزاسه، چشم‌ها هم درگیر می‌شوند که به آن «روزاسه چشمی (Ocular rosacea)» گفته می‌شود.

علائم می‌تواند شامل خشکی، قرمزی لبه پلک، احساس شن یا جسم خارجی در چشم، سوزش، اشک‌ریزش و حساسیت به نور باشد؛ در موارد شدیدتر، التهاب قرنیه و تاری دید هم ممکن است رخ دهد.

اگر همراه قرمزی صورت هرکدام از این علائم چشمی را داشتید، به‌ویژه اگر درد یا تاری دید وجود دارد، حتماً باید سریعاً به چشم‌پزشک یا متخصص پوست مراجعه کنید تا از آسیب دائمی بینایی پیشگیری شود.

اگر قرمزی صورت شما بیش از سه ماه مداوم باقی مانده، همراه با برافروختگی‌های مکرر است یا جوش‌های قرمز و چرکی روی بینی و گونه‌ها ایجاد شده‌اند، بهتر است برای تشخیص قطعی و شروع درمان به متخصص پوست مراجعه کنید.

در صورت ضخیم شدن تدریجی بینی، تغییر واضح شکل آن، درد یا سوزش شدید پوست، یا هرگونه علامت چشمی مثل درد، تاری دید و حساسیت به نور، مراجعه سریع ضروری است.

همچنین اگر درمان‌های خودسرانه (مثل کرم‌های کورتونی یا لایه‌بردارهای قوی) باعث بدتر شدن واضح قرمزی و سوزش شده‌اند، نیاز به ارزیابی تخصصی و اصلاح برنامه درمانی دارید.

لیزرهای عروقی مثل PDL و نور پالسی شدید (IPL) از روش‌های مؤثر و نسبتاً ایمن برای کاهش قرمزی پایدار و رگ‌های ظریف (تلانژکتازی) در روزاسه هستند، به‌شرطی که توسط متخصص باتجربه انجام شوند.

معمولاً چند جلسه درمان با فاصله چند هفته نیاز است و بعد از هر جلسه ممکن است قرمزی و کبودی خفیف تا چند روز دیده شود؛ استفاده منظم از ضدآفتاب و پرهیز از آفتاب مستقیم پس از جلسات ضروری است.

اگر پوست شما بسیار تیره است یا سابقه اسکار و کلوئید دارید، باید قبل از انجام لیزر حتماً با متخصص پوست درباره ریسک‌ها صحبت کنید تا مناسب‌ترین طول موج و تنظیمات انتخاب شود.

در دوران بارداری تمرکز بیشتر بر مراقبت ملایم پوست، پرهیز از محرک‌ها و استفاده از درمان‌های موضعی کم‌خطر مثل مترونیدازول یا آزلائیک اسید تحت نظر پزشک است و از داروهای خوراکی پرخطر باید اجتناب شود. ایزوترتینوئین خوراکی و آنتی‌بیوتیک‌های خانواده تتراسایکلین مانند داکسی‌سایکلین در بارداری ممنوع هستند، زیرا می‌توانند باعث ناهنجاری‌های جنینی و مشکلات استخوان و دندان شوند و معمولاً در قالب رتینوئیدهای خوراکی و داروهای سیستمیک قوی طبقه‌بندی می‌شوند. اگر قصد بارداری دارید یا احتمال بارداری می‌دهید، حتماً قبل از شروع یا ادامه هر داروی خوراکی برای روزاسه با متخصص پوست مشورت کنید تا در صورت نیاز داروها تغییر یا قطع شوند.

برای پوست مبتلا به روزاسه بهتر است از آرایش‌های سبک، بدون عطر، بدون الکل و غیرکومدون‌زا استفاده کنید و فرمول‌های سنگین و چرب یا محصولات حاوی اسانس‌های تند را کنار بگذارید.

کرم‌پودرها و کانسیلرهای با پوشش متوسط و پایه معدنی می‌توانند قرمزی را به‌خوبی بپوشانند و استفاده از محصولات سبز رنگ اصلاح‌کننده قرمزی (green corrector) قبل از کرم‌پودر کمک می‌کند ظاهر یکنواخت‌تری داشته باشید.

برای پاک کردن آرایش از پاک‌کننده‌های ملایم یا میسلار واتر استفاده کنید و از مالش شدید صورت بپرهیزید؛ در صورت امکان از دسته محصولات مخصوص پوست حساس و مستعد قرمزی استفاده کنید.

اگرچه روزاسه به‌طور مستقیم «بر اثر غذا» ایجاد نمی‌شود، اما در بسیاری از بیماران بعضی خوراکی‌ها می‌توانند شعله‌وری‌ها را تحریک کنند، به‌خصوص غذاهای خیلی تند، نوشیدنی‌های داغ و الکل.

برای شناسایی محرک‌های فردی، می‌توانید به‌مدت چند هفته یک دفترچه غذایی داشته باشید و زمان مصرف خوراکی‌های مختلف و شدت قرمزی یا برافروختگی بعد از آن‌ها را یادداشت کنید تا الگوهای شخصی‌تان مشخص شود.

رژیمی که سرشار از سبزیجات، میوه‌ها، اسیدهای چرب امگا-۳ (مثل ماهی‌های چرب و تخم کتان) و آب کافی باشد، در کنار محدود کردن الکل و غذای تند، می‌تواند به آرام‌تر ماندن پوست کمک کند.