درمان
پله ۱: OTC / مراقبت خانگی
۶ گزینه
حذف محرک و استفاده صحیح از دستکشمهم‌ترین اقدام، شناسایی ماده تحریک‌کننده یا آلرژن و کم‌کردن حداکثری تماس با آن است. برای کارهای خیس می‌توان ابتدا دستکش نخی نازک و روی آن دستکش ضدآب پوشید و مدت استفاده را کوتاه نگه داشت.
مهم‌ترین اقدام، شناسایی ماده تحریک‌کننده یا آلرژن و کم‌کردن حداکثری تماس با آن است. برای کارهای خیس می‌توان ابتدا دستکش نخی نازک و روی آن دستکش ضدآب پوشید و مدت استفاده را کوتاه نگه داشت.
هشدار/احتیاط — در صورت سابقه حساسیت به لاتکس از دستکش بدون لاتکس استفاده شود و اگر با دستکش هم خارش و قرمزی بدتر شد، حتماً با پزشک مشورت شود.
شوینده ملایم بدون صابونشست‌وشوی دست و بدن با شوینده ملایم و بدون عطر که کف کنترل‌شده‌ای دارد و پوست را کمتر خشک می‌کند، به حفظ سد پوستی کمک می‌کند. شست‌وشوی خیلی مکرر یا با آب داغ می‌تواند درماتیت را تشدید کند.
شست‌وشوی دست و بدن با شوینده ملایم و بدون عطر که کف کنترل‌شده‌ای دارد و پوست را کمتر خشک می‌کند، به حفظ سد پوستی کمک می‌کند. شست‌وشوی خیلی مکرر یا با آب داغ می‌تواند درماتیت را تشدید کند.
هشدار/احتیاط — از اسکراپ خشن، اسفنج زبر و شوینده‌های حاوی الکل یا عطر قوی در نواحی درگیر خودداری شود.
کرم مرطوب‌کننده و امولیانت غلیظاستفاده منظم از کرم یا پماد مرطوب‌کننده حاوی ترکیباتی مثل گلیسیرین، سرامید یا وازلین، چندین بار در روز مخصوصاً بعد از شست‌وشو، به ترمیم سد پوستی و کاهش خشکی و خارش کمک می‌کند.
استفاده منظم از کرم یا پماد مرطوب‌کننده حاوی ترکیباتی مثل گلیسیرین، سرامید یا وازلین، چندین بار در روز مخصوصاً بعد از شست‌وشو، به ترمیم سد پوستی و کاهش خشکی و خارش کمک می‌کند.
هشدار/احتیاط — روی پوست ترک‌خورده ابتدا لایه نازک بزنید؛ اگر سوزش شدید یا دانه‌های جدید ایجاد شد، محصول را عوض کنید.
کرم محافظ سد پوستی (Barrier cream)کرم‌های محافظ حاوی مواد پوشاننده مانند دایمتیکون یا وازلین لایه نازکی روی پوست ایجاد می‌کنند و به کاهش تماس مستقیم مواد محرک با پوست کمک می‌کنند، به‌خصوص برای کسانی که کار خیس مکرر دارند.
کرم‌های محافظ حاوی مواد پوشاننده مانند دایمتیکون یا وازلین لایه نازکی روی پوست ایجاد می‌کنند و به کاهش تماس مستقیم مواد محرک با پوست کمک می‌کنند، به‌خصوص برای کسانی که کار خیس مکرر دارند.
هشدار/احتیاط — این کرم‌ها جایگزین دستکش مناسب نیستند و در صورت تماس طولانی با مواد شیمیایی، همچنان نیاز به محافظت فیزیکی وجود دارد.
کمپرس سرد و ضدخارش سادهگذاشتن گاز یا پارچه تمیز آغشته به آب خنک به مدت چند دقیقه روی ناحیه ملتهب می‌تواند خارش و سوزش حاد را موقتاً کاهش دهد و پوست را آرام کند.
گذاشتن گاز یا پارچه تمیز آغشته به آب خنک به مدت چند دقیقه روی ناحیه ملتهب می‌تواند خارش و سوزش حاد را موقتاً کاهش دهد و پوست را آرام کند.
هشدار/احتیاط — کمپرس نباید خیلی سرد یا یخی باشد و بیش از حد طولانی استفاده نشود تا باعث آسیب پوستی نشود.
فرآورده‌های تسکین‌دهنده حاوی زینک یا جو دوسر کلوئیدیکرم یا لوسیون‌های حاوی زینک اکساید یا عصاره جو دوسر کلوئیدی می‌توانند روی نواحی مرطوب و ترشح‌دار، حس تسکین، کاهش خارش و محافظت ملایم ایجاد کنند.
کرم یا لوسیون‌های حاوی زینک اکساید یا عصاره جو دوسر کلوئیدی می‌توانند روی نواحی مرطوب و ترشح‌دار، حس تسکین، کاهش خارش و محافظت ملایم ایجاد کنند.
هشدار/احتیاط — در صورت سابقه حساسیت به هر یک از این ترکیبات، استفاده قطع شود و برچسب ترکیبات همیشه خوانده شود.
پله ۲: نسخه‌ای/پزشکی (آموزشی)
۶ گزینه
کورتیکواستروئید موضعی خفیف تا متوسط (Topical Corticosteroids Low–Medium Potency)در درماتیت تماسی خفیف تا متوسط، کرم یا پماد کورتیکواستروئید با قدرت خفیف تا متوسط به‌صورت دوره‌ای روی نواحی ملتهب استفاده می‌شود تا قرمزی و خارش را کم کند و معمولاً همراه با امولیانت تجویز می‌شود.
در درماتیت تماسی خفیف تا متوسط، کرم یا پماد کورتیکواستروئید با قدرت خفیف تا متوسط به‌صورت دوره‌ای روی نواحی ملتهب استفاده می‌شود تا قرمزی و خارش را کم کند و معمولاً همراه با امولیانت تجویز می‌شود.
کورتیکواستروئید موضعی قوی (High-Potency Topical Corticosteroids)در اگزمای شدیدتر، به‌ویژه روی کف دست و پا که پوست ضخیم‌تر است، از کورتیکواستروئید قوی برای مدت کوتاه استفاده می‌شود و سپس با کاهش دفعات یا تغییر به داروی ملایم‌تر ادامه پیدا می‌کند تا عوارض پوستی کمتر شود.
در اگزمای شدیدتر، به‌ویژه روی کف دست و پا که پوست ضخیم‌تر است، از کورتیکواستروئید قوی برای مدت کوتاه استفاده می‌شود و سپس با کاهش دفعات یا تغییر به داروی ملایم‌تر ادامه پیدا می‌کند تا عوارض پوستی کمتر شود.
مهارکننده کالسینورین موضعی (Topical Calcineurin Inhibitors)کرم یا پماد مهارکننده کالسینورین مانند تاکرولیموس یا پیمکرولیموس، بدون استروئید است و بیشتر برای صورت، پلک‌ها و چین‌ها به‌کار می‌رود و می‌تواند برای کنترل طولانی‌مدت و کاهش نیاز به کورتیکواستروئید استفاده شود.
کرم یا پماد مهارکننده کالسینورین مانند تاکرولیموس یا پیمکرولیموس، بدون استروئید است و بیشتر برای صورت، پلک‌ها و چین‌ها به‌کار می‌رود و می‌تواند برای کنترل طولانی‌مدت و کاهش نیاز به کورتیکواستروئید استفاده شود.
کورتیکواستروئید خوراکی کوتاه‌مدت (Short-course Oral Corticosteroids)در درماتیت تماسی حاد و شدید و گسترده، گاهی یک دوره کوتاه قرص کورتیکواستروئید برای کاهش سریع التهاب تجویز می‌شود و به‌تدریج قطع می‌گردد؛ این درمان باید زیر نظر دقیق پزشک انجام شود.
در درماتیت تماسی حاد و شدید و گسترده، گاهی یک دوره کوتاه قرص کورتیکواستروئید برای کاهش سریع التهاب تجویز می‌شود و به‌تدریج قطع می‌گردد؛ این درمان باید زیر نظر دقیق پزشک انجام شود.
درمان‌های سیستمیک برای اگزمای مزمن دست (Systemic Therapies for Chronic Hand Eczema)در اگزمای مزمن و مقاوم دست، در صورت پاسخ ناکافی به درمان موضعی و فوتوتراپی، ممکن است از داروهای سیستمیک مانند برخی رتوئینوئیدها یا ایمونوساپرسantها استفاده شود که نیاز به پایش منظم و تجویز توسط متخصص پوست دارند.
در اگزمای مزمن و مقاوم دست، در صورت پاسخ ناکافی به درمان موضعی و فوتوتراپی، ممکن است از داروهای سیستمیک مانند برخی رتوئینوئیدها یا ایمونوساپرسantها استفاده شود که نیاز به پایش منظم و تجویز توسط متخصص پوست دارند.
آنتی‌هیستامین خوراکی در صورت خارش شدید (Oral Antihistamines)در بیمارانی که خارش شبانه شدید دارند، آنتی‌هیستامین خوراکی می‌تواند به کاهش خارش و بهبود خواب کمک کند، هرچند مستقیماً التهاب پوستی را درمان نمی‌کند.
در بیمارانی که خارش شبانه شدید دارند، آنتی‌هیستامین خوراکی می‌تواند به کاهش خارش و بهبود خواب کمک کند، هرچند مستقیماً التهاب پوستی را درمان نمی‌کند.
پله ۳: اقدامات کلینیکی/دستگاهی
۴ گزینه
فوتوتراپی (Phototherapy – NB-UVB / PUVA)در موارد مزمن و مقاوم، به‌خصوص اگزمای مزمن دست، فوتوتراپی با نور فرابنفش باریک‌باند یا PUVA می‌تواند التهاب را کاهش دهد و دوره‌های بدون علامت را طولانی‌تر کند و معمولاً در مرکز تخصصی پوست انجام می‌شود.
در موارد مزمن و مقاوم، به‌خصوص اگزمای مزمن دست، فوتوتراپی با نور فرابنفش باریک‌باند یا PUVA می‌تواند التهاب را کاهش دهد و دوره‌های بدون علامت را طولانی‌تر کند و معمولاً در مرکز تخصصی پوست انجام می‌شود.
پانسمان مرطوب و بسته (Wet Wrap / Soak and Seal)در شعله‌وری‌های حاد شدید، گاهی بعد از استفاده از دارو و مرطوب‌کننده، از پانسمان مرطوب برای مدت محدود استفاده می‌شود تا جذب دارو و رطوبت پوست بیشتر شود و خارش و سوزش بهتر کنترل گردد.
در شعله‌وری‌های حاد شدید، گاهی بعد از استفاده از دارو و مرطوب‌کننده، از پانسمان مرطوب برای مدت محدود استفاده می‌شود تا جذب دارو و رطوبت پوست بیشتر شود و خارش و سوزش بهتر کنترل گردد.
آموزش تخصصی مراقبت از دست در اگزمای شغلیدر برخی کلینیک‌ها جلسات آموزشی ساختارمند برای بیماران با اگزمای شغلی دست برگزار می‌شود که شامل آموزش استفاده صحیح از دستکش، برنامه شست‌وشو و مرطوب‌سازی و اصلاح عادات شغلی است و می‌تواند به کاهش عود کمک کند.
در برخی کلینیک‌ها جلسات آموزشی ساختارمند برای بیماران با اگزمای شغلی دست برگزار می‌شود که شامل آموزش استفاده صحیح از دستکش، برنامه شست‌وشو و مرطوب‌سازی و اصلاح عادات شغلی است و می‌تواند به کاهش عود کمک کند.
برداشت موقت از کار پرخطر در موارد شدیددر افرادی که کار آن‌ها تماس بسیار بالایی با مواد محرک دارد و اگزمای شدید و مقاوم دارند، کاهش موقت ساعات کار خیس یا جابجایی موقت شغلی می‌تواند بخشی از برنامه درمان باشد و به ترمیم پوست فرصت بدهد.
در افرادی که کار آن‌ها تماس بسیار بالایی با مواد محرک دارد و اگزمای شدید و مقاوم دارند، کاهش موقت ساعات کار خیس یا جابجایی موقت شغلی می‌تواند بخشی از برنامه درمان باشد و به ترمیم پوست فرصت بدهد.
الگوهای روتین (صبح/شب)
۳ الگو
نرمال، خشک، حساس
صبح
روتین صبح برای درماتیت تماسی دست و صورت
- شست‌وشوی ملایم دست‌ها و صورت با شوینده بدون صابون و آب ولرم، بدون مالش شدید.
- خشک کردن با حوله نرم به‌صورت گذاشتن و برداشتن، نه کشیدن روی پوست.
- زدن یک لایه کرم یا پماد مرطوب‌کننده غلیظ روی دست‌ها، بین انگشتان و هر ناحیه درگیر دیگر.
- در صورت تجویز پزشک، استفاده از کرم دارویی روی ضایعات طبق دستور، بعد از مرطوب‌کننده یا طبق توصیه پزشک.
- برای کارهای خیس صبح‌گاهی، استفاده از دستکش نخی نازک و روی آن دستکش ضدآب و برداشتن آن‌ها هر ۱۵ تا ۲۰ دقیقه برای هوا خوردن پوست.
شب
روتین شب برای کمک به ترمیم سد پوستی
- شست‌وشوی کوتاه دست‌ها و در صورت نیاز دوش کوتاه با شوینده ملایم و آب ولرم.
- خشک کردن کامل و آرام نواحی درگیر، مخصوصاً بین انگشتان و چین‌ها.
- زدن لایه ضخیم‌تر از کرم یا پماد مرطوب‌کننده روی نواحی خشک، ترک‌خورده و خارش‌دار.
- در صورت تجویز، استفاده از داروی موضعی شبانه مانند کرم حاوی کورتیکواستروئید یا مهارکننده کالسینورین طبق نسخه.
- در اگزمای دست، پوشیدن دستکش نخی نازک روی کرم برای حفظ رطوبت در طول خواب می‌تواند مفید باشد، اگر باعث عرق‌کردن زیاد نشود.
چرب، مختلط، حساس
هر دو/دلخواه
روتین مراقبت از دست برای شاغلین با کار خیس
- برنامه‌ریزی کارها طوری باشد که تماس‌های خیس پشت سر هم و طولانی نباشد و بین آن‌ها به پوست استراحت داده شود.
- قبل از شروع کار خیس، استفاده از یک لایه نازک کرم محافظ سد پوستی روی دست‌ها.
- استفاده از دستکش نخی زیر دستکش ضدآب و تعویض آن‌ها در صورت خیس شدن داخل دستکش.
- بعد از اتمام کار، شست‌وشوی ملایم دست‌ها، خشک کردن کامل و زدن کرم مرطوب‌کننده غلیظ.
- چند بار در طول شیفت، حتی بدون شست‌وشو، مقدار کمی کرم مرطوب‌کننده روی پشت دست‌ها و انگشتان تمدید شود.