درمان
پله ۱: OTC / مراقبت خانگی
۶ گزینه
نیاسینامیدسرم یا کرم ۲-۵٪ دو بار در روز (صبح و شب). مهارکننده انتقال ملانوزوم از ملانوسیت به کراتینوسیت. ضدالتهاب و ترمیمکننده سد پوستی. برای PIH خفیف تا متوسط موثر است. نتایج قابل توجه پس از ۸-۱۲ هفته. سازگار با پوستهای حساس.
سرم یا کرم ۲-۵٪ دو بار در روز (صبح و شب). مهارکننده انتقال ملانوزوم از ملانوسیت به کراتینوسیت. ضدالتهاب و ترمیمکننده سد پوستی. برای PIH خفیف تا متوسط موثر است. نتایج قابل توجه پس از ۸-۱۲ هفته. سازگار با پوستهای حساس.
کوجیک اسیدکرم یا سرم ۰.۷۵-۴٪ یکبار در روز (شب). کلاتکننده یون مس و مهارکننده تیروزیناز. در مطالعات بالینی، ترکیب کوجیک اسید ۴٪ با نیاسینامید ۴٪ نتایج مشابه هیدروکینون ۴٪ داشته اما بدون عوارض جانبی. برای PIH اپیدرمال و پوستهای تیره مناسب.
کرم یا سرم ۰.۷۵-۴٪ یکبار در روز (شب). کلاتکننده یون مس و مهارکننده تیروزیناز. در مطالعات بالینی، ترکیب کوجیک اسید ۴٪ با نیاسینامید ۴٪ نتایج مشابه هیدروکینون ۴٪ داشته اما بدون عوارض جانبی. برای PIH اپیدرمال و پوستهای تیره مناسب.
هشدار/احتیاط — در معرض نور و هوا ناپایدار میشود. محصولات را در جای خنک و تاریک نگهداری کنید.
آلفا آربوتینسرم ۱-۲٪ یکبار در روز (صبح یا شب). مهارکننده تیروزیناز و جایگزین ایمنتر هیدروکینون. عملکرد کندتر اما ملایمتر. بدون خطر اکرونوزیس. برای استفاده بلندمدت مناسب. میتواند با ویتامین C ترکیب شود برای اثر همافزایی.
سرم ۱-۲٪ یکبار در روز (صبح یا شب). مهارکننده تیروزیناز و جایگزین ایمنتر هیدروکینون. عملکرد کندتر اما ملایمتر. بدون خطر اکرونوزیس. برای استفاده بلندمدت مناسب. میتواند با ویتامین C ترکیب شود برای اثر همافزایی.
ویتامین Cسرم ۵-۱۰٪ (L-ascorbic acid یا فرمهای پایدار) یکبار در روز (صبح). کاهش دوپاکینون اکسید شده و مهار تیروزیناز. آنتیاکسیدانت قوی و حفاظت از UV. بهترین نتایج در ترکیب با ویتامین E و فرولیک اسید. نتایج پس از ۱۲ هفته.
سرم ۵-۱۰٪ (L-ascorbic acid یا فرمهای پایدار) یکبار در روز (صبح). کاهش دوپاکینون اکسید شده و مهار تیروزیناز. آنتیاکسیدانت قوی و حفاظت از UV. بهترین نتایج در ترکیب با ویتامین E و فرولیک اسید. نتایج پس از ۱۲ هفته.
هشدار/احتیاط — فرم L-ascorbic acid حساس به نور و هوا. محصولات را در ظرف مات نگهداری کنید. اگر قهوهای شد، دور بیندازید.
عصاره شیرینبیانسرم یا کرم حاوی گلابریدین یکبار در روز. مهارکننده تیروزیناز و ضدالتهاب. باعث کاهش قرمزی و روشن شدن لکهها میشود. مناسب پوستهای حساس. اثر آرامشبخشی همزمان دارد. میتواند با سایر روشنکنندهها ترکیب شود.
سرم یا کرم حاوی گلابریدین یکبار در روز. مهارکننده تیروزیناز و ضدالتهاب. باعث کاهش قرمزی و روشن شدن لکهها میشود. مناسب پوستهای حساس. اثر آرامشبخشی همزمان دارد. میتواند با سایر روشنکنندهها ترکیب شود.
ضدآفتاب طیف گسترده (Broad-Spectrum Sunscreen)SPF 30 و بالاتر با حفاظت از UVA، UVB و نور مرئی، هر روز صبح و هر ۲ ساعت تکرار. زینک اکساید ۱۵-۲۰٪ برای پوستهای مستعد PIH توصیه میشود. حیاتیترین قدم در درمان PIH - بدون ضدآفتاب، هیچ درمانی موفق نیست.
SPF 30 و بالاتر با حفاظت از UVA، UVB و نور مرئی، هر روز صبح و هر ۲ ساعت تکرار. زینک اکساید ۱۵-۲۰٪ برای پوستهای مستعد PIH توصیه میشود. حیاتیترین قدم در درمان PIH - بدون ضدآفتاب، هیچ درمانی موفق نیست.
هشدار/احتیاط — نور مرئی هم میتواند ملانوژنز را تحریک کند. ضدآفتابهای رنگی بهتر از نور مرئی محافظت میکنند.
پله ۲: نسخهای/پزشکی (آموزشی)
۵ گزینه
هیدروکینون (Hydroquinone)(تحت نظر پزشک) کرم ۲-۴٪ یکبار در روز (شب) یا تا ۱۰٪ نسخهای. استاندارد طلایی درمان PIH. مهارکننده تیروزیناز و سیتوتوکسیک انتخابی برای ملانوسیتها. نتایج قابل توجه در ۱۲ هفته. استفاده بیش از ۶ ماه توصیه نمیشود به دلیل خطر اکرونوزیس.
(تحت نظر پزشک) کرم ۲-۴٪ یکبار در روز (شب) یا تا ۱۰٪ نسخهای. استاندارد طلایی درمان PIH. مهارکننده تیروزیناز و سیتوتوکسیک انتخابی برای ملانوسیتها. نتایج قابل توجه در ۱۲ هفته. استفاده بیش از ۶ ماه توصیه نمیشود به دلیل خطر اکرونوزیس.
رتینوئیدها - ترتینوئین/آداپالن (Tretinoin/Adapalene)(تحت نظر پزشک) کرم یا ژل ۰.۰۲۵-۰.۱٪ شبها. تسریع گردش سلولی و پراکندگی ملانین. مهار انتقال ملانوزوم. در مطالعات SOC، ۸۵٪ بهبود جزئی نشان دادهاند. نتایج پس از ۱۲+ هفته. حفاظت از خورشید SPF 30 الزامی.
(تحت نظر پزشک) کرم یا ژل ۰.۰۲۵-۰.۱٪ شبها. تسریع گردش سلولی و پراکندگی ملانین. مهار انتقال ملانوزوم. در مطالعات SOC، ۸۵٪ بهبود جزئی نشان دادهاند. نتایج پس از ۱۲+ هفته. حفاظت از خورشید SPF 30 الزامی.
آزلائیک اسید (Azelaic Acid)(تحت نظر پزشک) ژل ۱۵٪ یا کرم ۲۰٪ دو بار در روز. مهارکننده تیروزیناز و سیتوتوکسیک انتخابی برای ملانوسیتهای غیرطبیعی. در مطالعات ۲۴ هفتهای، کاهش معنادار رنگدانه در Fitzpatrick IV-VI نشان داده (p=0.021). عوارض جانبی خفیف و موقت.
(تحت نظر پزشک) ژل ۱۵٪ یا کرم ۲۰٪ دو بار در روز. مهارکننده تیروزیناز و سیتوتوکسیک انتخابی برای ملانوسیتهای غیرطبیعی. در مطالعات ۲۴ هفتهای، کاهش معنادار رنگدانه در Fitzpatrick IV-VI نشان داده (p=0.021). عوارض جانبی خفیف و موقت.
ترانگزامیک اسید (Tranexamic Acid)(تحت نظر پزشک) موضعی ۲-۵٪، تزریق داخل پوستی، یا خوراکی ۲۵۰-۵۰۰ میلیگرم دو بار در روز. فعالیت ضدپلاسمین، کاهش پروستاگلاندین و سیتوکاین، مهار تیروزیناز. تزریق داخل پوستی بهترین مسیر است (کمترین عوارض، نتایج عالی). بهبود قابل توجه پس از ۶ جلسه ماهانه.
(تحت نظر پزشک) موضعی ۲-۵٪، تزریق داخل پوستی، یا خوراکی ۲۵۰-۵۰۰ میلیگرم دو بار در روز. فعالیت ضدپلاسمین، کاهش پروستاگلاندین و سیتوکاین، مهار تیروزیناز. تزریق داخل پوستی بهترین مسیر است (کمترین عوارض، نتایج عالی). بهبود قابل توجه پس از ۶ جلسه ماهانه.
فرمول کلیگمن (Kligman Formula)(تحت نظر پزشک) ترکیب هیدروکینون + ترتینوئین + کورتیکواستروئید. عمل همافزایی: دپیگمانتاسیون + گردش سلولی + ضدالتهاب. برای PIH متوسط تا شدید. باید توسط متخصص تنظیم شود. استفاده طولانیمدت استروئید توصیه نمیشود.
(تحت نظر پزشک) ترکیب هیدروکینون + ترتینوئین + کورتیکواستروئید. عمل همافزایی: دپیگمانتاسیون + گردش سلولی + ضدالتهاب. برای PIH متوسط تا شدید. باید توسط متخصص تنظیم شود. استفاده طولانیمدت استروئید توصیه نمیشود.
پله ۳: اقدامات کلینیکی/دستگاهی
۴ گزینه
پیلینگ شیمیایی (Chemical Peels)اسید گلیکولیک ۲۰-۷۰٪، اسید سالیسیلیک یا TCA توسط متخصص. لایهبرداری کنترلشده پوست برای برداشتن سلولهای رنگدانهدار. در مطالعات SOC، ۹٪ مداخلات، بهبود جزئی. خطر تشدید PIH در پوستهای تیرهتر وجود دارد - پیشدرمان با روشنکنندهها ضروری است.
اسید گلیکولیک ۲۰-۷۰٪، اسید سالیسیلیک یا TCA توسط متخصص. لایهبرداری کنترلشده پوست برای برداشتن سلولهای رنگدانهدار. در مطالعات SOC، ۹٪ مداخلات، بهبود جزئی. خطر تشدید PIH در پوستهای تیرهتر وجود دارد - پیشدرمان با روشنکنندهها ضروری است.
لیزرهای Q-switched و پیکوسکند (Laser Therapy)Q-switched Nd:YAG (۱۰۶۴ نانومتر)، لیزرهای پیکوسکند، یا لیزرهای فرکشنال. در مطالعات SOC، ۱۷٪ مداخلات، ۲۶٪ از بیمی شدن کامل گزارش شده. خطر بدتر شدن PIH در برخی بیماران وجود دارد. فلوئنس پایین و ترکیب با عوامل موضعی توصیه میشود. باید توسط اپراتور متخصص انجام شود.
Q-switched Nd:YAG (۱۰۶۴ نانومتر)، لیزرهای پیکوسکند، یا لیزرهای فرکشنال. در مطالعات SOC، ۱۷٪ مداخلات، ۲۶٪ از بیمی شدن کامل گزارش شده. خطر بدتر شدن PIH در برخی بیماران وجود دارد. فلوئنس پایین و ترکیب با عوامل موضعی توصیه میشود. باید توسط اپراتور متخصص انجام شود.
میکرونیدلینگ (Microneedling)آسیب میکرو کنترلشده برای افزایش نفوذ موضعی. اغلب با TXA، ویتامین C ترکیب میشود. خطر PIH کمتر از لیزرها در پوستهای تیرهتر. بهبود تدریجی طی چند جلسه. مناسب PIH درمال عمیقتر.
آسیب میکرو کنترلشده برای افزایش نفوذ موضعی. اغلب با TXA، ویتامین C ترکیب میشود. خطر PIH کمتر از لیزرها در پوستهای تیرهتر. بهبود تدریجی طی چند جلسه. مناسب PIH درمال عمیقتر.
حفاظت فیزیکی از خورشید (Sun Protection Measures)علاوه بر ضدآفتاب: کلاه لبهدار، لباسهای محافظ، اجتناب از خورشید اوج (۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر). پیشگیری موفقترین اقدام برای جلوگیری از PIH است. کنترل وضعیت التهابی زمینهای (آکنه، اگزما) و اجتناب از آسیب/چنگ زدن به پوست.
علاوه بر ضدآفتاب: کلاه لبهدار، لباسهای محافظ، اجتناب از خورشید اوج (۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر). پیشگیری موفقترین اقدام برای جلوگیری از PIH است. کنترل وضعیت التهابی زمینهای (آکنه، اگزما) و اجتناب از آسیب/چنگ زدن به پوست.
الگوهای روتین (صبح/شب)
۴ الگو
نرمال، چرب، مختلط
صبح
- شستشوی صورت: پاککننده ملایم ژلدار یا کفدار
- سرم روشنکننده: ویتامین C ۱۰٪ یا نیاسینامید ۵٪
- مرطوبکننده: لوسیون سبک غیرکومدوژنیک با هیالورونیک اسید
- ضدآفتاب: SPF 50 طیف گسترده با زینک اکساید (فرمول رنگی ترجیحاً)
شب
- شستشوی صورت: پاککننده ملایم (دوبار اگر آرایش داشتید)
- تونر (اختیاری): تونر ملایم بدون الکل
- سرم درمانی: کوجیک اسید ۲٪ یا آلفا آربوتین ۲٪
- رتینوئید (اگر نسخه دارید): ترتینوئین ۰.۰۲۵٪ (روی لکهها)
- مرطوبکننده: کرمژل تعمیرکننده سد پوستی
نکته: اگر رتینوئید استفاده میکنید، با ۲-۳ بار در هفته شروع کنید تا تحمل پوست افزایش یابد. اگر خشکی شدید داشتید، شبهای بین را استراحت دهید.
خشک، حساس
صبح
- شستشوی صورت: پاککننده کرمی یا روغنی بدون صابون
- سرم ملایم: نیاسینامید ۲-۴٪ (کمتر تحریککننده)
- مرطوبکننده غنی: کرم حاوی سرامید و اسکوالان
- ضدآفتاب فیزیکی: SPF 50 با زینک اکساید و تیتانیوم دیاکساید (بدون فیلترهای شیمیایی)
نکته: پوستهای حساس به ویتامین C خام ممکن است واکنش نشان دهند. نیاسینامید جایگزین ایمنتر است. ضدآفتابهای فیزیکی کمتر تحریککننده هستند.
شب
- شستشوی صورت: پاککننده کرمی ملایم
- سرم آرامشبخش: عصاره شیرینبیان + نیاسینامید
- آزلائیک اسید (اگر تحمل دارید): ۱۰٪ روی لکهها فقط (نه کل صورت)
- مرطوبکننده تعمیرکننده: کرم شبانه غنی با سرامید، نیاسینامید، پپتیدها
- روغن صورت (اختیاری): ۲-۳ قطره اسکوالان برای قفل رطوبت
نکته: پوستهای حساس نباید همه فراوردههای فعال را یکجا شروع کنند. یک ماده فعال اضافه کنید، ۲ هفته صبر کنید، سپس ماده بعدی. آزلائیک اسید ملایمتر از رتینوئید است.