پروبیوتیک
میکروارگانیسمهای مفیدی که با تنظیم میکروبیوم پوست، سد محافظ را تقویت میکنند، التهاب را کاهش میدهند و به حفظ رطوبت و کاهش نشانه‌های پیری کمک میکنند.
نام‌های دیگر
- مترادف‌ها (انگلیسی/INCI)
- LACTOBACILLUS FERMENT، BIFIDA FERMENT LYSATE، LACTOBACILLUS LYSATE، Lactic Acid Bacteria (LAB)، Probiotic Ferment Filtrate
- نام‌های رایج فارسی
- باکتریهای مفید پوست، فرمنت لاکتوباسیلوس، میکروبیوم پوست
در یک نگاه
- عملکرد
- مرطوب‌کننده
- ضدپیری
- ضدجوش
- آرام‌بخش
- کنترل چربی
- ترمیم‌کننده سد پوستی
- ضدالتهاب
- نرم‌کننده
- منبع/منشاء
- گیاهی
- حیوانی
- مهندسی زیستی
- دریایی
- ساخت آزمایشگاهی
- مناسب برای نوع پوست
- مناسب برای انواع پوست
- نوع ترکیب
- مواد فعال
- فواید
- نگهداری رطوبت
میتوانم استفاده کنم؟
سطح PH4.0–6.5
محدوده‌ای که ماده در آن پایدار و قابل جذب است. خارج از این محدوده یا تجزیه میشود یا از پوست عبور نمیکند.
منبع
منابع همین صفحه
کومدون زایی0 (Non-comedogenic)
این رتبه برای خودِ ماده است، نه برای محصولی که آن را دارد: یک فرمول چرب میتواند منافذ را ببندد حتی وقتی مادهٔ فعالش کومدوژن نیست.
منبع
منابع همین صفحه
محدوده غلظت0.1–5%
محدودهٔ غلظتی که در منابع این صفحه اثر گزارش شده است. زیر این محدوده اثر معناداری ثبت نشده و بالاتر از آن اثر بیشتری اضافه نمیشود ولی احتمال تحریک بالا می‌رود.
منبع
منابع همین صفحه
روی هر کارت بزنید تا دلیل و منبعش را ببینید.
برای این نگرانی‌ها
۵ نگرانی پوستی که این ماده در آنها بررسی شده است
چه کار میکند؟
پروبیوتیکها میکروارگانیسمهای زنده‌ای هستند که در محصولات مراقبت از پوست به شکل باکتریهای زنده، لیزات (سلول‌های غیرفعال‌شده) یا فیلتریتهای تخمیری استفاده میشوند. رایج‌ترین جنس‌های مورد استفاده در کوزمتیک شامل Lactobacillus، Bifidobacterium و Streptococcus thermophiles هستند که هر کدام سازوکارهای اثر متفاوتی دارند.
این ترکیبات از طریق چند مسیر کلیدی عمل میکنند: پروبیوتیکهای موضعی با تحریک تولید سرامید، سد محافظ اپیدرمی را تقویت میکنند و از دست‌رفتن رطوبت را کاهش میدهند. همچنین با مسدودکردن مسیرهای التهابی، واکنش‌های حساسیتی پوست را تنظیم میکنند و در برابر باکتریهای بیماری‌زا مانند Cutibacterium acnes محافظت ایجاد میکنند.
پروبیوتیکها برای انواع مختلف پوست، بهویژه پوست‌های حساس، آکنه‌دار و آسیب‌دیده مناسب هستند. خواص آنتی‌اکسیدانی پروبیوتیکها با مهار تجزیه کلاژن و کاهش استرس اکسیداتیو، به کند شدن روند پیری پوست کمک میکند. این ترکیبات معمولاً در غلظت ۰.۱ تا ۵٪ در محصولات مراقبتی فرموله میشوند.
درباره‌ی پروبیوتیک
پروبیوتیک چیست و چرا برای پوست اهمیت دارد؟ احتمالاً تا به حال درباره پروبیوتیکها در زمینه سلامت دستگاه گوارش شنیده‌اید — همان باکتریهای مفیدی که در ماست و مکمل‌های دارویی یافت میشوند. اما داستان…
مزایا
تقویت سد محافظ پوست و کاهش تبخیر آب
پروبیوتیکهای موضعی با تحریک تولید سرامید در لایه شاخی پوست، یکپارچگی سد محافظ را بهبود می‌بخشند و از دست‌رفتن آب از طریق پوست (TEWL) را کاهش میدهند. در یک کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده (n=52)، استفاده از لوسیون حاوی فرمنت لیزات پروبیوتیک (VHProbi® Mix R شامل Lacticaseibacillus rhamnosus و Lactobacillus paracasei) به مدت ۳۰ روز، کاهش ۲۶.۸٪ در TEWL ایجاد کرد (P<0.01). در یک کارآزمایی مجزا روی ۲۱ زن با محصول Dermabiotics HDB (حاوی Lactiplantibacillus plantarum)، بهبود معنادار رطوبت و TEWL پس از تنها ۲ هفته استفاده مشاهده شد. بهبود سد محافظ معمولاً از هفته دوم قابل سنجش است.
افزایش رطوبت‌رسانی و آبرسانی به پوست
پروبیوتیکها ظرفیت نگهداری آب در لایه شاخی را از طریق دو مکانیزم افزایش میدهند: تحریک تولید عوامل مرطوب‌کننده طبیعی (NMF) و ارتقای عملکرد آکواپورین‌ها. در همان کارآزمایی بالینی ۳۰ روزه روی پوست حساس، سطح رطوبت پوست شرکت‌کنندگان به طور میانگین ۲۶.۶٪ افزایش یافت (P<0.01). همچنین در کارآزمایی بالینی دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما روی Lactiplantibacillus plantarum LB244R®، هیدراتاسیون پوست نسبت به گروه دارونما بهبود معناداری نشان داد. این اثر آبرسانی برای پوست‌های خشک، حساس و آتوپیک بیشترین سودمندی را دارد.
کاهش قرمزی، التهاب و حساسیت پوست
پروبیوتیکهای موضعی با مهار آزادشدن نوروپپتیدهای التهابی (مانند CGRP)، کاهش تولید سیتوکینهای پیش‌التهابی IL-6 و IL-8، و مسدودکردن مسیر NF-κB، قرمزی و التهاب پوست را تنظیم میکنند. در کارآزمایی بالینی ۳۰ روزه VHProbi® Mix R، شدت قرمزی ۱۳.۸٪ کاهش یافت و شاخص بار پوست حساس (BoSS) ۲۴.۳٪ بهبود پیدا کرد (P<0.01). در یک کارآزمایی split-face تصادفی‌شده روی بیماران مبتلا به روزاسه با ماسک محافظ (n=34)، محصول حاوی فراکشن‌های پروبیوتیکی (M89PF) در مقایسه با مراقبت معمول، بهبود معنادار اریتم در روز ۱۵ (P<0.01) و روز ۳۰ (P<0.001) نشان داد.
خواص ضدپیری و بهبود کشسانی پوست
پروبیوتیکها از طریق سه مسیر اصلی با پیری پوست مقابله میکنند: مهار آنزیم‌های تجزیه‌کننده کلاژن (MMP-1 و MMP-3)، کاهش استرس اکسیداتیو ناشی از اشعه UV، و تحریک سنتز کلاژن نوع یک. در اولین کارآزمایی بالینی دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما روی پروبیوتیک موضعی Lactiplantibacillus plantarum LB244R®، تمام پارامترهای پیری (ضخامت اپیدرم، تراکم درمال، الاستیسیته پوست، هیدراتاسیون، و امتیاز چروک‌های اطراف چشم) در گروه فعال نسبت به دارونما بهبود معناداری نشان داد. در مطالعه‌ای بالینی دیگر، مصرف خوراکی Lactobacillus plantarum HY7714 به‌طور قابل‌اندازه‌گیری کشسانی پوست را افزایش داد و TEWL را کاهش داد. نتایج ضدپیری معمولاً پس از ۸ تا ۱۲ هفته استفاده مداوم قابل مشاهده است.
محافظت در برابر آسیب اشعه UV و خواص آنتی‌اکسیدانی
پروبیوتیکها از طریق تولید آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی مانند سوپراکسیداز دیسموتاز (SOD) و گلوتاتیون پراکسیداز، توانایی خنثی‌سازی رادیکال‌های آزاد ایجادشده توسط اشعه UV را دارند. آزمایش‌های آزمایشگاهی نشان داده‌اند که لیزات‌های پروبیوتیکی زنده‌مانی سلول‌های کراتینوسیت در معرض اشعه UVB را از ۴۹.۱۲٪ به ۷۲.۵۹٪ افزایش میدهند. همچنین مطالعات مرور نظام‌مند تأیید کردهاند که پروبیوتیکها با مهار بیان MMP-1 ناشی از UV، از تخریب کلاژن و پیری ناشی از نور جلوگیری میکنند؛ این اثر هم با مصرف خوراکی و هم با استفاده موضعی قابل دستیابی است.
کمک به کنترل آکنه و تنظیم باکتریهای پوست
پروبیوتیکها با رقابت با باکتریهای بیماری‌زا (بهویژه Cutibacterium acnes و Staphylococcus aureus) و ترشح ترکیبات ضدمیکروبی طبیعی (باکتریوسین و اسیدهای لیپوتیکوئیک)، رشد ارگانیسم‌های ایجادکننده آکنه را مهار میکنند. یک متاآنالیز از کارآزماییهای تصادفی‌شده کنترل‌شده روی اثر پروبیوتیکها بر آکنه، کاهش تعداد ضایعات التهابی را نشان داد (SMD: −0.57؛ 95% CI: −0.94 تا −0.21). در مطالعه Lebeer et al. 2022، لاکتوباسیل‌های موضعی میکروکپسوله‌شده به طور انتخابی باکتریهای بیماری‌زا را هدف قرار دادند بدون اینکه میکروبیوم سالم پوست را آسیب برسانند. بهبود اولیه در پوست‌های مستعد آکنه معمولاً در ۴ تا ۸ هفته قابل مشاهده است.
کاهش شدت اگزما و درماتیت آتوپیک
پروبیوتیکها در بیماری‌هایی مانند درماتیت آتوپیک (اگزما) با بازگرداندن تعادل میکروبیوم پوست، تقویت سد اپیدرمی و کاهش پاسخ ایمنی Th2 عمل میکنند. یک متاآنالیز از ۶ کارآزمایی بالینی کنترل‌شده نشان داد که پروبیوتیکهای موضعی، شدت درماتیت آتوپیک در بزرگسالان را به‌طور معناداری کاهش میدهند (P<0.05)؛ فرمولاسیون‌های چندسویه‌ای با ترکیب Lactobacillus و Bifidobacterium بیشترین اثربخشی را نشان دادند. مرور روایی ۲۰۲۵ بر پایه جستجوی PubMed، Scopus و Google Scholar تأیید کرد که پروبیوتیکهای موضعی می‌توانند تعادل میکروبی را بازگردانده، سد محافظ را تقویت کرده و التهاب ناشی از دیسبیوز را کاهش دهند.
فرمهای رایج
سرم
رایج‌ترین فرم برای پروبیوتیکهای موضعی، معمولاً حاوی لیزات یا فیلتریت تخمیری با غلظت ۱ تا ۵٪. نفوذپذیری خوبی دارد و برای پوست‌های چرب و ترکیبی مناسب است.
لوسیون و کرم مرطوب‌کننده
فرم غلیظ‌تر با پایه امولسیونی که پروبیوتیکها را در کنار سرامید و هیالورونیک اسید فرموله میکند. برای پوست‌های خشک و حساس که نیاز به تقویت سد محافظ دارند، انتخاب مناسبی است.
ماسک ورقه‌ای (شیت ماسک)
فرم مناسب برای آبرسانی فشرده و کاهش التهاب. پروبیوتیکهای فرمنت در این فرم می‌توانند اثر آرامبخشی سریع‌تری داشته باشند زیرا مدت تماس طولانی‌تری با پوست دارند.
کرم شب
فرمولاسیون غنی برای استفاده شبانه که پروبیوتیکها را در کنار پپتیدها یا رتینول در یک محصول ترکیب میکند. پوست در طول شب برای جذب ترکیبات فعال آمادگی بیشتری دارد.
تونر / اسنس آبرسان
فرم آبکی با غلظت پایین‌تر (۰.۵ تا ۱٪) که به عنوان اولین لایه فعال پس از پاک‌کننده استفاده میشود. برای پوست‌هایی که می‌خواهند پروبیوتیک را به صورت سبک و روزانه تجربه کنند مناسب است.
پودر تخمیر و کپسول‌های لیوفیلیزه
نوآورانه‌ترین فرم که باکتریهای پروبیوتیک زنده را به صورت خشک‌شده نگهداری میکند و بلافاصله پیش از استفاده با آب یا سرم مخلوط میشود. پایداری بالاتری نسبت به فرمول‌های مایع دارد.
بیشتر بدانید
نحوه استفاده
پروبیوتیکهای موضعی را می‌توانید صبح و شب استفاده کنید، هرچند استفاده شبانه به دلیل فرایند بازسازی پوست در هنگام خواب، اثربخشی بیشتری دارد. محصولات حاوی باکتری زنده (پروبیوتیکهای فعال) نسبت به نور و گرما حساس‌ترند و بهتر است دور از نور مستقیم خورشید نگهداری شوند.
پس از پاک‌سازی پوست، محصول پروبیوتیکی را روی پوست تمیز و کمی مرطوب بمالید. اگر محصول به صورت سرم است، چند قطره را با نوک انگشت به آرامی روی صورت توزیع کنید و بگذارید کاملاً جذب شود (۱ تا ۲ دقیقه)؛ سپس مرطوب‌کننده را بمالید. اگر محصول به فرم کرم است، می‌توانید آن را به عنوان آخرین لایه پیش از ضد آفتاب (در روتین صبح) استفاده کنید.
پروبیوتیکها با اکثر ترکیبات فعال سازگار هستند و به‌عنوان یک «بافر» پوستی عمل میکنند که التهاب ناشی از مواد فعال قوی‌تر مانند رتینول و اسیدها را کاهش میدهند. برای نتایج قابل مشاهده در تقویت سد محافظ و کاهش حساسیت، استفاده مداوم به مدت حداقل ۴ تا ۸ هفته توصیه میشود.
نکات لایه‌بندی
- ترتیب لایه‌گذاری: از رقیق‌ترین به غلیظ‌ترین بروید — پاک‌کننده، تونر، سرم پروبیوتیک، مرطوب‌کننده، ضد آفتاب (صبح)
- اگر هم سرم ویتامین C و هم سرم پروبیوتیک دارید، ابتدا ویتامین C را بمالید (pH پایین‌تر دارد)، سپس پس از ۱ تا ۲ دقیقه، سرم پروبیوتیکی را بزنید
- پروبیوتیکها می‌توانند اثرات تحریک‌کننده رتینول را تعدیل کنند؛ اگر از رتینول استفاده می‌کنید، یک شب در میان کرم پروبیوتیکی را به عنوان لایه پایه بمالید
- با اسیدهای لایهبردار (AHA/BHA) در یک نوبت ترکیب نکنید؛ اسیدها می‌توانند محیط pH پوست را به سطحی برسانند که برای بقای باکتریهای پروبیوتیک نامناسب است — آنها را در نوبت‌های مجزا (صبح/شب) استفاده کنید
- محصولات حاوی پروبیوتیکهای زنده را در یخچال یا جای خنک نگهداری کنید و از قرار دادن آنها در معرض دمای بالا خودداری کنید تا پتانسیل فعال آنها حفظ شود
- در صبح، حتماً پس از محصول پروبیوتیکی از کرم ضد آفتاب استفاده کنید تا از اثرات ضد پیری این ترکیب پشتیبانی شود
هشدار کوتاه
برای اکثر انواع پوست ایمن و ملایم است. افراد با سیستم ایمنی ضعیف یا دارای زخم باز روی پوست باید پیش از استفاده با پزشک مشورت کنند.
هشدار مفصل
پروبیوتیکهای موضعی به طور کلی برای افراد با سیستم ایمنی سالم ایمن هستند و عوارض جدی به ندرت گزارش شده است؛ با این حال موارد زیر را در نظر بگیرید:
- افراد دارای نقص ایمنی (مانند بیماران تحت شیمی‌درمانی، مبتلایان به HIV یا افراد مصرف‌کننده داروهای سرکوب‌گر ایمنی) باید پیش از استفاده از محصولات حاوی باکتری زنده با پزشک مشورت کنند؛ زیرا احتمال نادری از عفونت سیستمیک در این گروه وجود دارد
- روی پوست دارای زخم باز، بریدگی عمیق یا التهاب شدید فعال، از محصولات حاوی پروبیوتیکهای زنده استفاده نکنید
- در اولین بار استفاده، پچتست (آزمایش روی ناحیه کوچک) انجام دهید؛ در صورت بروز قرمزی، خارش یا تحریک مداوم، مصرف را قطع کنید
- محصولات حاوی پروبیوتیکهای زنده را نزدیک چشم استفاده نکنید
- استفاده موضعی از پروبیوتیکها در دوران بارداری و شیردهی از نظر ایمنی بدون نگرانی جدی گزارش شده است؛ با این حال مشورت با پزشک توصیه میشود، بهویژه اگر از فرمهای حاوی باکتری زنده استفاده می‌کنید
- پروبیوتیکهای زنده در برابر حرارت و UV حساس هستند؛ محصول را پس از باز کردن در یخچال نگه دارید و در تاریخ انقضا دقت کنید
لیزاتها (باکتریهای غیرفعال‌شده) و فیلتریتهای تخمیری که در اکثر محصولات کوزمتیک یافت میشوند، پروفایل ایمنی بهتری نسبت به باکتریهای زنده دارند و برای طیف گسترده‌تری از مصرف‌کنندگان مناسبترند.
یادداشت برچسب فارسی / IRC
نام این ترکیب روی برچسب محصول باید به صورت INCI انگلیسی نوشته شود؛ برای مثال: «LACTOBACILLUS FERMENT»، «BIFIDA FERMENT LYSATE» یا نام سویه مشخص مورد استفاده. اگر چند سویه پروبیوتیکی در فرمول وجود دارد، نام هر یک باید جداگانه در لیست ترکیبات (INCI list) درج شود. معادل فارسی پیشنهادی برای برچسب فارسی: «فرمنت پروبیوتیک» یا «لیزات باکتری مفید» در پرانتز قابل اضافه شدن است.
برای محصولات حاوی باکتریهای زنده، توصیه میشود یادداشت نگهداری («در یخچال نگهداری شود» یا «دور از گرما و نور مستقیم») روی برچسب قید شود. هشدار خاص IRC فراتر از موارد عمومی (دور از دسترس کودکان، در صورت تحریک قطع کنید، از تماس با چشم خودداری کنید) برای فرمهای لیزات و فیلتریت لازم نیست؛ اما برای فرمهای حاوی میکروارگانیسمهای زنده، افزودن عبارت «برای پوست سالم و بدون زخم» توصیه میشود.
یادداشت آلرژن/عطر
پروبیوتیکها به خودی خود عطر یا آلرژن شناخته‌شده‌ای ندارند و برای پوست‌های حساس مناسب هستند. با این حال، برخی محصولات پروبیوتیکی ممکن است حاوی ترکیبات فرمولاسیونی مانند عطر، پرزرواتیو یا عصاره‌های گیاهی باشند که می‌توانند در افراد حساس واکنش ایجاد کنند؛ بنابراین مطالعه کامل لیست مواد تشکیلدهنده محصول توصیه میشود. فرمنت‌های تخمیری ممکن است حاوی مقادیر بسیار کمی از محصولات متابولیک تخمیر باشند که به ندرت در افراد بسیار حساس واکنش ایجاد میکنند.
ترکیبات سازگار
۶ ترکیبی که می‌توان با این ماده استفاده کرد
ترکیبات ناسازگار با این ترکیب (پرهیز)
۲ ترکیب
منابع
۱۲ منبع
- Oral and Topical Probiotics and Postbiotics in Skincare and Dermatological TherapyMicroorganisms2023
- Topical Probiotics: More Than a Skin DeepPharmaceutics2022
- Topical Probiotics in Dermatological Therapy and Skincare: A Concise ReviewFrontiers in Medicine2021
- Selective targeting of skin pathobionts and inflammation with topically applied lactobacilliCell Reports Medicine2022
- Effects of a lotion containing probiotic ferment lysate as the main functional ingredient on enhancing skin barrier: a randomized, self-control studyScientific Reports2023
- A proof of concept: Clinical anti-aging efficacy and safety of Lactiplantibacillus plantarum LB244R® applied topically in a double-blinded placebo-controlled studyJournal of Cosmetic Dermatology2024
- Oral Probiotics in Acne Vulgaris: A Systematic Review and Meta-analysisNutrients2025
- Therapeutic effectiveness of probiotics for atopic dermatitis: a meta-analysis of randomized controlled trialsJournal of Allergy and Clinical Immunology2023
- Safety of Topical Cosmetic Ingredients During Pregnancy and LactationDermatology and Therapy2021
- Acne, Microbiome, and Probiotics: The Gut–Skin AxisMicroorganisms2022
- The Role of Probiotics in Skin Health and Related Gut–Skin Axis: A ReviewNutrients2023
- Skin-Microbiome Interactions and the Role of Probiotics in Aging and Inflammatory SkinInternational Journal of Molecular Sciences2026