جوش
آکنه یا جوش صورت یک بیماری التهابی مزمن واحدهای مو-چربی (Pilosebaceous Unit) است که با تولید بیش از حد چربی پوست، انسداد منافذ، رشد باکتری کوتی‌باکتریوم آکنس و التهاب شکل می‌گیرد. این مشکل معمولاً در دوران نوجوانی شروع می‌شود اما می‌تواند در بزرگسالی هم ادامه یابد یا حتی برای اولین بار در سنین بالای ۲۵ سالگی ظاهر شود. آکنه می‌تواند از جوش‌های سطحی و سرسیاه‌های ساده تا کیست‌های عمیق و دردناک متغیر باشد. اگر درمان نشود، ممکن است باعث ایجاد اسکار و لک‌های پوستی دائمی شود و تأثیرات روانی-اجتماعی قابل توجهی بر کیفیت زندگی داشته باشد.
نام‌های دیگر
- مترادف‌ها در فارسی
- جوش صورت، جوش‌های نوجوانی، آکنه ولگاریس، جوش سرسیاه
- مترادف‌ها در انگلیسی
- Acne، Pimples، Zits، Spots، Breakouts
نشانه‌های کلیدی
۸ نشانه. عنوان‌ها یک‌جا روی صفحه‌اند؛ شرح هر کدام با یک لمس باز می‌شود.
کومدون‌های سرسیاه و سرسفید
منافذ مسدود شده که به‌صورت نقاط سیاه (باز) یا برآمدگی‌های سفید کوچک (بسته) ظاهر می‌شوند.
پاپول‌های التهابی قرمز
برآمدگی‌های قرمز و محسوس کمتر از ۵ میلی‌متر که حاوی چرک نیستند و ممکن است دردناک باشند.
پوستول‌های چرکی
جوش‌هایی با مرکز سفید یا زرد پر از چرک که با قرمزی و التهاب همراه هستند.
ندول‌های عمیق و دردناک
توده‌های سفت و دردناک بزرگ‌تر از ۵ میلی‌متر که در عمق پوست قرار دارند و معمولاً هفته‌ها طول می‌کشند.
کیست‌های بزرگ پر از چرک
ضایعات بزرگ، نرم و دردناک پر از چرک که می‌توانند منجر به اسکار شوند.
پوست چرب و براق
افزایش تولید سبوم باعث می‌شود پوست صورت، به‌ویژه در ناحیه T (پیشانی، بینی، چانه)، چرب و براق به‌نظر برسد.
قرمزی و التهاب اطراف ضایعات
پوست اطراف جوش‌ها قرمز، متورم و ممکن است گرم و حساس باشد.
اسکار و تغییرات رنگدانه‌ای
پس از بهبود جوش‌ها، ممکن است فرورفتگی‌ها، برجستگی‌ها یا لکه‌های تیره باقی بمانند.
راهنمای نمایش شدت
شدت آکنه بر اساس تعداد و نوع ضایعات، میزان التهاب، و وجود اسکار تعیین می‌شود. این ارزیابی به شما و متخصص پوست کمک می‌کند تا بهترین روش درمانی را انتخاب کنید.
آکنه خفیف: کمتر از ۲۰ کومدون (سرسیاه یا سرسفید) یا کمتر از ۱۵ جوش التهابی کوچک. این نوع معمولاً با درمان‌های موضعی مثل بنزوئیل پراکساید و رتینوئیدها کنترل می‌شود.
آکنه متوسط: ۲۰ تا ۱۰۰ کومدون یا ۱۵ تا ۵۰ جوش التهابی (پاپول و پوستول). ممکن است نیاز به ترکیب درمان‌های موضعی با آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی یا درمان‌های هورمونی باشد.
آکنه شدید: بیش از ۵ کیست یا ندول عمیق، یا بیش از ۱۰۰ کومدون، یا بیش از ۵۰ جوش التهابی. این حالت اغلب نیاز به مشاوره با متخصص پوست و داروهای قوی‌تر مثل ایزوترتینوئین خوراکی دارد. توجه داشته باشید که حتی آکنه خفیف اگر باعث ایجاد اسکار یا مشکلات روانی شود، نیاز به درمان تهاجمی‌تر دارد.
شباهت‌ها
۸ مورد
- روزاسه (Rosacea)
- روزاسه کومدون ندارد و با تله‌آنژکتازی (رگ‌های عنکبوتی) و فلاشینگ همراه است. معمولاً در افراد بالای ۳۰ سال شروع می‌شود.
- فولیکولیت باکتریایی (Bacterial Folliculitis)
- فولیکولیت با عفونت باکتریایی یا قارچی فولیکول‌های مو همراه است و معمولاً جوش‌ها حول تار موی مشخص قرار دارند. به درمان آنتی‌بیوتیکی معمول آکن
- درماتیت پری‌اورال (Perioral Dermatitis)
- پاپول‌های قرمز کوچک اطراف دهان با حاشیه روشن اطراف لب‌ها. معمولاً با استفاده از کورتیکواستروئیدهای موضعی بدتر می‌شود.
- دموده‌کوزیس (Demodex Folliculitis)
- عفونت با کنه دمودکس که باعث پاپول‌ها و پوستول‌های صورت می‌شود. معمولاً خارش بیشتری دارد و به درمان‌های معمول آکنه پاسخ ضعیف می‌دهد.
- میلیوم (Milia)
- کیست‌های کوچک سفید سطحی که معمولاً در اطراف چشم‌ها دیده می‌شوند. برخلاف کومدون‌ها، التهابی نیستند و نیاز به استخراج فیزیکی دارند.
- کراتوز پیلاریس (Keratosis Pilaris)
- برآمدگی‌های کوچک زبر روی بازوها، رانها یا گونه‌ها که به دلیل انباشتگی کراتین در فولیکول‌ها ایجاد می‌شوند. غیرالتهابی هستند و با لمس زبرند.
- آکنه دارویی (Drug-Induced Acne)
- شروع ناگهانی جوش‌های یکنواخت (همه شبیه هم) بدون کومدون، اغلب بعد از شروع داروهایی مثل کورتیکواستروئیدها، لیتیوم یا داروهای ضد تشنج. سابقه دارویی کلید تشخیص است.
- فولیکولیت قارچی (Pityrosporum/Malassezia Folliculitis)
- پاپول‌های کوچک یکنواخت و خارش‌دار روی پیشانی، سینه و پشت که به درمان‌های معمول آکنه پاسخ نمی‌دهند. ناشی از رشد بیش از حد مخمر مالاسزیا است و با ضدقارچ‌ها درمان می‌شود.
علائم خطر (ارجاع فوری)
۵ مورد. اگر هر کدام را دارید، به پزشک مراجعه کنید — شرح‌ها بسته‌اند تا فهرست یک نگاه بماند.
شروع ناگهانی آکنه شدید در بزرگسالی
اگر آکنه شدید به‌طور ناگهانی در سنین بالای ۲۵ سالگی و بدون سابقه قبلی ظاهر شود، ممکن است نشان‌دهنده اختلالات هورمونی مثل سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، تومورهای ترشح‌کننده آندروژن یا مشکلات غدد آدرنال یا تخمدان باشد. در این صورت حتماً باید توسط متخصص معاینه شوید.
علائم هیپرآندروژنیسم در خانم‌ها
اگر آکنه همراه با رشد موهای زائد (هیرسوتیسم)، ریزش موی سر به‌صورت الگوی مردانه، قاعدگی نامنظم یا افزایش وزن ناگهانی باشد، ممکن است نشانه تولید بیش از حد هورمون‌های مردانه باشد. این شرایط نیاز به آزمایش‌های خونی و ارزیابی دقیق دارند.
عدم پاسخ به درمان‌های استاندارد
اگر آکنه پس از ۳-۴ ماه درمان صحیح با داروهای موضعی یا خوراکی بهبود نیافت، باید ارزیابی پزشکی دقیق‌تری انجام شود.
آکنه نوپدید در نوزاد یا کودک
آکنه در کودکان زیر ۱ سال یا بین ۱-۶ سالگی نادر است و ممکن است نشانه اختلالات هورمونی زمینه‌ای باشد که نیاز به بررسی بیشتر دارد.
ندول‌ها و کیست‌های دردناک با ترشح چرک
آکنه ندولوکیستیک شدید که همراه با درد شدید، تورم، قرمزی گسترده و ترشح چرک است، ممکن است نشان‌دهنده عفونت ثانویه باکتریایی یا آکنه فولمینانس (نوعی نادر و شدید) باشد. این حالت نیاز به درمان فوری با آنتی‌بیوتیک و احتماناً ایزوترتینوئین دارد.
مواد مؤثره
۱۲ مادهٔ مؤثر — ۸ مورد اول
محصولات منتخب
اسپری ضد جوش بدن سالیسیل 2 سبوما، رفع انواع جوش و آکنه بدن۱٬۲۹۹٬۰۰۰ تومان
پچ ضد جوش کوزارکس، رفع فوری اکنه۱٬۱۷۶٬۰۰۰ تومان
تونر معجزه 30 روزه سام بای می، دارای AHA.BHA.PHA۳٬۴۵۳٬۱۲۰ تومان
ناموجود
ژل شستشوی پوست چرب ویشی۵٬۰۹۹٬۰۴۰ تومان
ناموجود
محلول (سرم) سالیسیلیک اسید 2% اوردینری۳٬۴۸۴٬۸۰۰ تومان
ناموجود
آبرسان درخت چای بادی شاپ۱٬۴۹۹٬۲۳۲ تومان
ناموجود
آبرسان زردچوبه نوتروژنا، کنترل کننده چربی و تسکین دهنده پوست۹۲۴٬۹۴۳ تومان
ناموجود
پد منافذ کوزارکس؛ راهحل نهایی برای پوستی صاف و یکدست۳٬۷۴۰٬۶۴۵ تومان
- همه۱۰
محل‌های درگیری
- صورت
- تنه
- اندام‌ها
حساسیت به نور/UV
چه کسانی بیشتر درگیر می‌شوند؟
۲ بخشآکنه یکی از شایع‌ترین مشکلات پوستی است که تقریباً ۸۵ تا ۱۰۰ درصد نوجوانان را در دوران بلوغ تحت تأثیر قرار می‌دهد. بیشترین شیوع در سنین ۱۵ تا ۱۹ سالگی
آکنه یکی از شایع‌ترین مشکلات پوستی است که تقریباً ۸۵ تا ۱۰۰ درصد نوجوانان را در دوران بلوغ تحت تأثیر قرار می‌دهد. بیشترین شیوع در سنین ۱۵ تا ۱۹ سالگی دیده می‌شود، اما می‌تواند در هر سنی از جمله کودکی و بزرگسالی رخ دهد.
در نوجوانان، پسران و دختران تقریباً به یک اندازه دچار آکنه می‌شوند، اما در بزرگسالان، زنان (به‌ویژه بالای ۲۵ سال) بیشتر از مردان آکنه دارند. افراد با پوست‌های تیره‌تر (Fitzpatrick Type III-VI) و کسانی که سابقه خانوادگی آکنه دارند، احتمال بیشتری برای ابتلا به این مشکل دارند. هورمون‌های آندروژن نقش کلیدی در ایجاد آکنه دارند، به همین دلیل در دوران بلوغ، قاعدگی، بارداری و شرایط هورمونی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) ممکن است آکنه شدیدتر شود.
نکات ایمنی مهم
۴ بخش
اکثر درمان‌های آکنه زمانی که به درستی استفاده شوند، ایمن هستند، اما عوارض جانبی موقت و قابل کنترل می‌توانند رخ دهند. شناخت این عوارض و نحوه مدیریت آن‌ها به شما کمک می‌کند تا درمان را ادامه دهید و به نتایج دلخواه برسید.
عوارض جانبی شایع: خشکی و پوسته‌ریزی پوست (به‌ویژه با رتینوئیدها و بنزوئیل پراکساید)، قرمزی و تحریک موقت، سوزش یا گزگز هنگام استفاده (اسید آزلائیک، رتینوئیدها)، حساسیت به نور آفتاب (رتینوئیدها، تتراسایکلین‌ها، اسید سالیسیلیک)، خشکی شدید لب‌ها و چشم‌ها (ایزوترتینوئین خوراکی در تقریباً ۹۰٪ موارد)، درد عضلانی و مفصلی (ایزوترتینوئین)، و افزایش موقت آنزیم‌های کبدی یا چربی خون (ایزوترتینوئین نیاز به آزمایش‌های خونی منظم دارد).
"پرژ" یا بدتر شدن موقت: حدود ۱۶٪ از افرادی که رتینوئیدهای موضعی مثل ترتینوئین را شروع می‌کنند، ممکن است در ۲ تا ۶ هفته اول شاهد افزایش موقت جوش‌ها باشند. این پدیده به دلیل تسریع نوسازی سلولی و بیرون آمدن کومدون‌های زیرپوستی رخ می‌دهد و نشانه کار کردن دارو است، نه بدتر شدن واقعی آکنه. معمولاً بعد از ۶-۸ هفته بهبود قابل توجهی مشاهده می‌شود.
نکات مدیریتی: با غلظت پایین و فرکانس کم (۲-۳ شب در هفته) شروع کنید و به‌تدریج افزایش دهید. از مرطوب‌کننده‌های غنی با سرامید و هیالورونیک اسید برای کاهش خشکی استفاده کنید. ضدآفتاب SPF ۳۰+ هر روز الزامی است. اگر تحریک شدید، قرمزی گسترده، تاول یا سوزش شدید داشتید، مصرف را متوقف کنید و با پزشک مشورت کنید. هرگز خودسرانه دوز ایزوترتینوئین را تغییر ندهید چون نیاز به نظارت دقیق پزشکی دارد.
نکات بارداری/شیردهی
۴ بخش
آکنه در بارداری بسیار شایع است و اغلب در سه ماهه اول به دلیل افزایش ناگهانی هورمون پروژسترون بدتر می‌شود. خوشبختانه چندین درمان ایمن وجود دارد که می‌توانید در دوران بارداری و شیردهی استفاده کنید، اما برخی از مؤثرترین درمان‌های آکنه در این دوران کاملاً ممنوع هستند.
درمان‌های ایمن در بارداری: بنزوئیل پراکساید موضعی (غلظت‌های پایین ۲.۵-۵٪)، اسید آزلائیک موضعی (۱۰-۲۰٪)، کلیندامایسین موضعی، و در موارد شدید، اریترومایسین خوراکی تحت نظر پزشک. این مواد جذب سیستمیک بسیار کمی دارند و در مطالعات حیوانی باعث نقص مادرزادی نشده‌اند.
درمان‌های کاملاً ممنوع: همه رتینوئیدها (ایزوترتینوئین خوراکی، ترتینوئین، آداپالن، تازاروتن) به دلیل خطر بسیار بالای نقص مادرزادی شدید شامل اختلالات قلبی، چهره، سیستم عصبی و تیموس. آنتی‌بیوتیک‌های تتراسایکلین (داکسی‌سایکلین، مینوسایکلین) به دلیل رنگ‌آمیزی دندان‌ها و مشکلات استخوانی جنین. اسپیرونولاکتون به دلیل اثرات ضد آندروژنیک و پیلینگ‌های شیمیایی با غلظت بالای اسید سالیسیلیک.
اگر در حال استفاده از ایزوترتینوئین یا رتینوئیدهای موضعی هستید و قصد بارداری دارید، حداقل یک ماه قبل از تلاش برای باردار شدن باید این داروها را قطع کنید. همیشه قبل از شروع یا تغییر هر درمان آکنه در بارداری با متخصص زنان یا متخصص پوست مشورت کنید.
ملاحظات رگولاتوری
۳ بخشبرنامه iPLEDGE برای ایزوترتینوئین: ایزوترتینوئین خوراکی (Accutane سابق) به دلیل خطر بسیار بالای نقص مادرزادی شدید، تحت یک برنامه کنترل خطر سختگیرانه ت
برنامه iPLEDGE برای ایزوترتینوئین: ایزوترتینوئین خوراکی (Accutane سابق) به دلیل خطر بسیار بالای نقص مادرزادی شدید، تحت یک برنامه کنترل خطر سختگیرانه توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) به نام iPLEDGE قرار دارد. این برنامه از سال ۲۰۰۶ برای جلوگیری از قرار گرفتن جنین در معرض دارو راه‌اندازی شده است.
الزامات برای افرادی که می‌توانند باردار شوند: ثبت‌نام اجباری در سیستم iPLEDGE، دو تست بارداری منفی قبل از شروع (یکی در مطب و یکی در آزمایشگاه)، تست بارداری منفی هر ماه قبل از دریافت نسخه بعدی، تعهد به استفاده از دو روش پیشگیری از بارداری همزمان یا پرهیز کامل از رابطه جنسی در طول درمان و یک ماه بعد از قطع دارو، و آموزش و تأیید درک خطرات دارو. تجویز و توزیع ایزوترتینوئین فقط توسط پزشکان و داروخانه‌های ثبت‌شده در iPLEDGE مجاز است.
محدودیت‌های دیگر: اسپیرونولاکتون در برخی کشورها نیاز به نظارت منظم پتاسیم خون دارد. آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی برای آکنه باید همیشه با درمان موضعی ترکیب شوند و مدت مصرف آن‌ها باید محدود شود (معمولاً ۳-۶ ماه) تا از مقاومت باکتریایی جلوگیری شود. در اکثر کشورها، رتینوئیدهای موضعی و ایزوترتینوئین نیاز به نسخه پزشک دارند.