رتینول
ویتامین A برای کاهش چین و چروک، روشن‌تر کردن پوست و بازسازی کلاژن
نام‌های دیگر
- مترادف‌ها (انگلیسی/INCI)
- All-trans-retinol، Vitamin A alcohol، 3,7-Dimethyl-9-(2,6,6-trimethyl-1-cyclohexen-1-yl)-2,4,6,8-nonatetraen-1-ol
- نام‌های رایج فارسی
- ویتامین A (شکل الکلی)، رتینیل الکل
در یک نگاه
- عملکرد
- ضدپیری
- روشن‌کننده
- ضدجوش
- منبع/منشاء
- سنتتیک
- ساخت آزمایشگاهی
- مناسب برای نوع پوست
- مناسب برای انواع پوست
- نوع ترکیب
- مواد فعال
- فواید
- روشن‌کنندگی
- صاف‌کننده
- یکنواخت‌کننده پوست
میتوانم استفاده کنم؟
سطح PHNot applicable (fat-soluble; no pH in pure form)
محدوده‌ای که ماده در آن پایدار و قابل جذب است. خارج از این محدوده یا تجزیه میشود یا از پوست عبور نمی‌کند.
منبع
منابع همین صفحه
کومدون زایی0 (non-comedogenic)
این رتبه برای خودِ ماده است، نه برای محصولی که آن را دارد: یک فرمول چرب میتواند منافذ را ببندد حتی وقتی مادهٔ فعالش کومدوژن نیست.
منبع
منابع همین صفحه
محدوده غلظت0.01-0.3%
محدودهٔ غلظتی که در منابع این صفحه اثر گزارش شده است. زیر این محدوده اثر معناداری ثبت نشده و بالاتر از آن اثر بیشتری اضافه نمی‌شود ولی احتمال تحریک بالا می‌رود.
منبع
منابع همین صفحه
روی هر کارت بزنید تا دلیل و منبعش را ببینید.
برای این نگرانی‌ها
۱۲ نگرانی پوستی که این ماده در آن‌ها بررسی شده است — ۸ مورد اول
چه کار میکند؟
رتینول شکل طبیعی ویتامین A است که پوست آن را به شکل تدریجی دگرگون میکند. این ترکیب از طریق تحریک تولید کلاژن، کاهش آنزیم‌های تجزیه‌کننده ماتریکس، و افزایش تجدید سلولی پوست عمل میکند.
رتینول دو مرحله تبدیل را طی میکند تا به اسید رتینوئیک تبدیل شود: ابتدا به رتینالدهید و سپس به فرم فعال نهایی. این فرم فعال به گیرنده‌های اسید رتینوئیک در سلولهای پوست متصل میشود و باعث تغییرات مولکولی میشود که منجر به بهبود قوام، کاهش لکههای تیره و کاهش چین و چروک میشود.
رتینول برای اکثر انواع پوست مناسب است و در غلظت‌های ۰.۰۱ تا ۰.۳ درصد در محصولات مراقبت از پوست استفاده میشود. پوستهای حساس باید با غلظت‌های پایینتر شروع کنند و تدریجاً افزایش دهند.
درباره‌ی رتینول
رتینول چیست؟ رتینول شکل طبیعی ویتامین A است که در سالیان گذشته به یکی از پرکاربردترین و اثربخش‌ترین ترکیبات در صنعت مراقبت از پوست تبدیل شده است. این ترکیب در دسته‌بندی شیمیایی به عنوان الکل…
مزایا
کاهش چین و چروک و خطوط ظریف
رتینول تولید کلاژن نوع I را تحریک میکند و از تخریب کلاژن توسط آنزیم‌های MMPs جلوگیری میکند. مطالعه‌ای در JAMA Dermatology نشان داد که استفاده ۰.۰۲ درصد رتینول برای ۲۴ هفته، منجر به کاهش ۱.۶۴ واحد در چین و چروک ریز شد (در برابر ۰.۰۸ واحد در گروه کنترل؛ P<.001). بهبودهای نمایان پس از ۱ ماه شروع و برای ۲۴ ماه ادامه دارند.
روشن‌کردن لکههای تیره و هایپرپیگمنتیشن
رتینول تولید MITF (عامل نوشتار‌دهنده‌ی ملانین) و آنزیم تیروزیناز را مهار میکند، منجر به کاهش تولید ملانین و انتقال آن به سطح پوست میشود. مطالعات بالینی نشان داده‌اند که استفاده ۸-۱۲ هفته‌ای منجر به کاهش قابل‌ملاحظه‌ای در لکههای تیره و ملاسما میشود. این اثر معمولاً پس از ۸ هفته استفاده مداوم قابل مشاهده‌است.
افزایش رطوبت و تقویت سد محافظ پوست
رتینول افزایش تولید سرامید و کلسترول در پوست را تحریک میکند و تولید آکواپورین-۳ (AQP3، پروتئین انتقال آب) را افزایش میدهد. یک مطالعه‌ی بالینی (۲۰۲۴) نشان داد که رتینول ۰.۲-۰.۳ درصد کاهش ۳۸ درصدی در تلفات آبی پوست (TEWL) و افزایش ۲۰ درصدی در رطوبت پوست ایجاد میکند. نتایج پس از ۸ هفته استفاده مشاهده‌شده‌اند.
افزایش الاستیسیتی و کشسانی پوست
رتینول تولید الاستین و فیبرونکتین را تحریک میکند که ساختار و کشسانی پوست را بهبود می‌بخشند. مطالعات اخیر نشان داده‌اند که استفاده از رتینول منجر به افزایش ۶۴ درصدی در کشسانی پوست میشود. این اثر در ۸ هفته‌ی اول قابل مشاهده‌است و با ادامه‌ی استفاده بهتر میشود.
کاهش قرمزی و خاصیت ضدالتهابی
رتینول سیتوکین‌های التهابی مثل IL-8 و PGE2 را مهار میکند و باعث کاهش التهاب و قرمزی میشود. این خاصیت برای پوستهای حساس، التهابی یا آسیب‌دیده بسیار مفید است. برای پوستهای مستعد اگزما یا روزاسه، رتینول با غلظت پایین و استفاده مرتب و محتاط میتواند مفید باشد.
کنترل تولید چربی و کاهش آکنه
رتینول تنظیم تولید سبوم (چربی) در پوست را افزایش میدهد و باعث سفت‌شدن دیواره‌ی پوری‌های پوست میشود. این فرآیند جلوگیری از گیرکردن باکتری‌ها و تجمع چربی را تسهیل میکند. برای پوستهای مستعد آکنه و پوستهای پرتو، رتینول یک گزینه‌ی موثر است.
بهبود بافت پوست و یکدست سازی
رتینول تجدید سلولی و تغییر ساختار و بافت سطحی پوست را بهبود میبخشد. مطالعات نشان داده‌اند که استفاده منظم منجر به صاف‌تر، یکنواخت‌تر و روشن‌تر شدن بافت پوست میشود. این اثر به دلیل افزایش سرعت جایگزینی سلولهای پوسته و کاهش پیگمنتاسیون نامنظم است.
فرم‌های رایج
سرم
فرم متمرکز با غلظت ۰.۲-۰.۳ درصد رتینول برای اثر هدفمند و سریعتر. مناسب برای چین و چروک، لک‌های تیره و بافت پوست نامناسب. برای تازه‌کارها توصیه نمی‌شود؛ ابتدا با غلظت کمتر (۰.۰۵-۰.۱ درصد) شروع کنید.
کرم شب
فرم ملایمتر با غلظت ۰.۰۵-۰.۱ درصد رتینول، همراه با مرطوبکنندههای سبک. مناسب برای استفاده روزانه و پوستهای حساستر. میتوان یک تا دو بار در هفته از آن شروع کرد.
ماسک
فرم فشرده برای تیمار عمیق هفتگی یا دوهفتگی (۱۰-۲۰ دقیقه). معمولاً غلظت رتینول کمتر است (۰.۰۳-۰.۰۵ درصد)، اما دوز محلی بیشتر است. برای تازهکاران و پوستهای حساس مناسب است.
تونر یا سرم آبکی
فرم سبک‌وزن و آبکی با غلظت بسیار پایین (۰.۰۱-۰.۰۲ درصد). مناسب برای اولین لایه بعد از پاک‌کنندگی و تقویت تدریجی مرطوبی. ایدهآل برای تازهکاران و پوستهای آسیب‌دیده.
کبسول یا نانوذره
فرم اخیر با بسته‌بندی لیپوسوم یا نانوپارتیکل برای ثبات بهتر و جذب بهبود‌یافته. معمولاً غلظت رتینول بالاتر (۰.۲-۰.۴ درصد) اما کنترل شده و کم‌تحریک است. مناسب برای تمام انواع پوست.
بیشتر بدانید
نحوه استفاده
رتینول را بهترین نتیجه را در شب میدهد، زیرا این ترکیب سبب حساسیت نسبت به نور آفتاب میشود. تازه‌کارها باید با استفاده یک یا دو بار در هفته شروع کنند و به آرام‌ی تا سه یا چهار بار در هفته افزایش دهند. پس از چند هفته، اگر پوست عادت‌شود (دوره «رتینیزیشن»)، میتوانید به استفاده روزانه برسید.
روند کاربرد رتینول را این‌طور دنبال کنید: پس از پاک‌سازی صورت با صابون‌شویی ملایم و درخشان‌کننده، پوست را کاملاً خشک کنید (رطوبت باعث افزایش جذب و تحریک میشود). سپس یک دانه نخودی اندازه رتینول را بر روی کل صورت بمالید (یا ابتدا روی نقاط خاص محتاط‌تر باشید). مقدار مناسب رتینول: برای سرم غلظت ۰.۲-۰.۳ درصد، ۲-۳ قطره، و برای کرم غلظت ۰.۰۵-۰.۱ درصد، یک دانه نخودی. بگذارید ۲۰-۳۰ دقیقه جذب شود، سپس سرم یا مرطوبکننده سبکی کاربرد دهید.
رتینول را میتوانید با ترکیبات دیگر ترکیب کنید، اما با احتیاط: ویتامین C (صبح‌ها)، نیاسینامید (کاهش تحریک)، و هیالورونیک اسید (ترطیب بیشتر) مناسب هستند. اما رتینول را با اسید گلیکولیک، سالسیلیک اسید یا پروکسید بنزوئیل ترکیب نکنید. در دوران تابستان یا در شرایطی که پوست حساس است، غلظت پایینتر یا استفاده کمتر بهتر است.
نکات لایه‌بندی
استفاده شبانه: پس از پاک‌کننده و تونر (یا تانینج)، رتینول را قبل از مرطوبکننده یا سرم ترطیبدهنده بمالید.
ترتیب لایه‌ها: سبک‌تر به سنگین‌تر (تونر → سرم رتینول → مرطوبکننده سبک یا کرم شب).
برای تحریک کمتر، نیاسینامید را از قبل استفاده کنید تا پوست آماده شود.
رتینول را با ضد آفتاب SPF 30+ ترکیب کنید اگر صبح‌ها استفاده کنید (هرچند شب مناسبتر است).
هر ۴۸ ساعت یک‌بار استفاده کنید تا پوست عادت کند، سپس فرکانس را افزایش دهید.
اگر تحریک و قرمزی شدید دارید، یک یا دو روز فاصله بگذارید.هشدار کوتاه
رتینول ممکن است در ابتدای استفاده موجب سوزش، خارش‌ی، قرمزی یا پوستهریزی شود. این اثرات عادی هستند و اغلب پس از ۲-۴ هفته از بین می‌روند. اگر تحریک شدید باشد یا ادامه یابد، استفاده را متوقف کنید و با متخصص تشاور کنید.
هشدار مفصل
رتینول برای اکثر افراد ایمن است، اما موارد ویژه‌ای وجود دارد. در غلظت‌های توصیه‌شده (۰.۰۵-۰.۳ درصد)، جذب سیستمیک ناچیز است و خطر سمیت ندارد. از این رو، استفاده موضعی برای بسیاری از مردم مناسب است، اما نکات زیر را مد نظر بگیرید:
- پوستهای حساس یا آسیب‌دیده: اگر سوراخ پوست شکسته‌شده است یا چه‌طور دارید تیمار دریافت می‌کنید، از استفاده رتینول اجتناب کنید تا پوست بهبود‌یابد.
- حوامل و شیردهندگان: اگرچه جذب موضعی بسیار کم است، استفاده روی صورت معمولاً ایمن است، اما برای اطمینان بیشتر با متخصص تشاور کنید. رتینول درون‌سوز (oral) در دوره بارداری ممنوع است.
- پوستهای با تمایل به اگزما یا روزاسه: رتینول ممکن است تحریک بیشتری ایجاد کند. آنجا استفاده برنامه‌ریزی‌شده و پایینتر کنید.
- داروهای موضعی: اگر پزشک تجویز کرده است که دارویی مثل ترتینوئین (retinoic acid قویتر) استفاده کنید، رتینول را ترک کنید یا با پزشک مشورت کنید.
- حساسیت‌های معلوم: اگر به سایر ترکیبات ویتامین‌های کروپ A حساسیت دارید، احتیاط کنید.
- استفاده با سایر ترکیبات: اسید‌های دیگر (گلیکولیک، ساLicylic)، بنزوئیل پروکسید، یا دوز بالای ویتامین C را بلافاصله بعد از رتینول استفاده نکنید.
- حساسیت به نور خورشید: رتینول سبب افزایش حساسیت به UV میشود. همیشه ضد آفتاب SPF 30+ (حتی در روزهای ابری) استفاده کنید.
کودکان: در اتحادیه اروپا، استفاده برای کودکان زیر ۳ سال توصیه نمی‌شود. برای کودکان بزرگ‌تر، با پزشک مشورت کنید.
تعامل دارویی: جذب ناچیز از طریق پوست ممکن نیست تعامل معنادار با داروهای خوراکی داشته باشد، اما اگر دارویی می‌خورید، با پزشک مشورت کنید.اگر علائم بدی مثل سوزش شدید، ورم چهره یا عفونت ظاهر شود، استفاده را فوری متوقف کنید و به پزشک مراجعه کنید.
یادداشت برچسب فارسی / IRC
در بازار ایران، رتینول به عنوان یک ترکیب پرکاربرد و اثربخش برای مراقبت از پوست شناخته میشود، اگرچه آگاهی و فهم مصرف‌کنندگان نسبت به آن متفاوت است. رتینول عمدتاً در محصولات وارداتی یا برندهای پرمیوم و نیمه‌پرمیوم یافت میشود و در محدوده قیمتی متوسط تا بالا عرضه میشود. در برچسب‌های محصولات ایرانی، این ترکیب معمولاً به نام‌های «رتینول»، «Retinol» (به انگلیسی)، «ویتامین A» یا گاهی «رتینیل الکل» (نام شیمیایی ساده‌تر) دیده میشود. برخی محصولات محلی ممکن است آن را تحت عنوان «ترکیب ضد پیری» یا «روشن‌کننده پوست» ذکر کنند بدون نام‌گذاری دقیق.
مصرف‌کنندگان ایرانی رتینول را بیشتر برای کاهش چین و چروک و روشن کردن پوست می‌شناسند، اما آگاهی درباره دیگر فواید (مثل کنترل آکنه و تقویت سد پوست) هنوز محدود است. در سال‌های اخیر، افزایش رسانه‌های اجتماعی و کمپین‌های آموزشی سبب شده است که آگاهی نسبت به فواید متنوع رتینول افزایش یابد. اگرچه رتینول در ایران محدودیت‌های نظارتی دقیقی ندارد، اما توجه کردن به غلظت محصول و انتخاب برندهای معتبر با مجوز معتبر بسیار مهم است. برخی محصولات بازار سیاه ممکن است غلظت نامشخص یا حتی قلب‌شده داشته باشند. مصرف‌کنندگان باید به دنبال برندهای شناخته‌شده بین‌المللی یا محصولات محلی معتبر باشند. توجه شود که بسیاری از افراد به مقالات غیرمتخصصی اعتماد میکنند و ممکن است باورهای نادرستی درباره رتینول داشته باشند؛ برای مثال، برخی فکر میکنند که رتینول فقط برای پوستهای سن رس مناسب است یا اینکه نتایج بلافاصله ظاهر میشود، در حالی که انتظارات واقع‌بینانه (۴-۸ هفته برای نتایج اولیه) ضروری است.
یادداشت آلرژن/عطر
خود رتینول خود آلرژن‌زا نیست، اما برخی افراد ممکن است حساسیت داشته باشند. در تست patch (patch test) پس از درخواست SCCS، ۰ درصد واکنش‌های تماسی حساس‌ساز گزارش‌شده است. عطر و سایر افزودنی‌های موجود در محصولات رتینول بیشتر احتمال تحریک دارند. برای پوستهای بسیار حساس یا در حال التهاب، نخست روی قسمت کوچکی (پشت گوش یا ساعد درونی) امتحان کنید.
ترکیبات سازگار
۲۸ ترکیبی که میتوان با این ماده استفاده کرد — ۸ مورد اول
ترکیبات ناسازگار با این ترکیب (پرهیز)
۲۲ ترکیب
- آداپالن
- آزلائیک اسید
- آلفا هیدروکسی اسیدها (AHA)
- اسید کوجیک
- الکل دنات (اتانول غیرقابل خوردن)
- بتا هیدروکسی اسیدها (BHA)
- بنزوئیل پراکسید
- پترولاتوم
- پلیدئوکسیریبونوکلئوتید
- ترتینوئین
- رتینال
- رتینیل پالمیتات
- رزورسینول
- روغن درخت چای
- سالیسیلیک اسید
- سولفاستامید
- سیستامین
- عصاره گلیسیریز (شیرین بیان)
- گلیکولیک اسید
- گوگرد
- لاکتیک اسید
- ویتامین C (اسید اسکوربیک)
مشخصات شیمیایی
- CAS Number
- 68-26-8 / 11103-57-4
- فرمول شیمایی ترکیب
- C₂₀H₃₀O
- وزن مولکولی
- 286.5 g/mol
منابع
۱۴ منبع
- Improvement of Naturally Aged Skin With Vitamin A (Retinol)JAMA Dermatology2007
- Human Skin Aging and the Anti-Aging Properties of RetinolBiomolecules (PMC/NIH)2023
- Molecular basis of retinol anti-ageing properties in naturally aged human skin in vivoExperimental Dermatology2017
- A Clinical Anti-Ageing Comparative Study of 0.3 and 0.5% Retinol Serums: A Clinically Controlled TrialSkin Pharmacology and Physiology2020
- REVISION of the scientific Opinion (SCCS/1576/16) on vitamin A (Retinol, Retinyl Acetate, Retinyl Palmitate)Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS/1639/21)2022
- Stability of retinol in liposomes as measured by fluorescence lifetime spectroscopy and FLIMPMC/NIH Central2023
- Retinol and Oligopeptide-Loaded Lipid Nanocarriers as Effective Raw Material in Anti-Acne and Anti-Aging TherapiesPMC/NIH Central2024
- Evidence for the Efficacy of Over-the-counter Vitamin A Cosmetic Products in the Improvement of Facial Skin Aging: A Systematic ReviewDermatologic Therapy / PMC2021
- Topical tretinoin for treating photoaging: A systematic review of randomized controlled trialsInternational Journal of Women's Dermatology2022
- Effects of Retinol, Natural Pea Peptide and Antioxidant Blend in a Topical Formulation: In Vitro and Clinical EvidenceDermatology and Therapy2024
- Vitamin A antagonizes decreased cell growth and elevated collagen-degrading matrix metalloproteinases in naturally aged human skinJournal of Investigative Dermatology2000
- Natural Retinol Analogs Potentiate the Effects of Retinal on Aged and Photodamaged Skin: Results from In Vitro to Clinical StudiesDermatologic Therapy2023
- Novel Rotational Combination Regimen of Skin Topicals Improves Facial Photoaging: Double-Blinded Clinical TrialsPMC/NIH Central2021
- High Stability and Low Irritation of Retinol Propionate and Hydroxypinacolone Retinoate Supramolecular NanoparticlesPharmaceuticals2023