کره شیا

Butyrospermum Parkii (Shea) Butter

چربی گیاهی طبیعی با خواص نرم‌کنندگی، مرطوب‌کنندگی و تقویت سد محافظ پوست که از دانه درخت شیای آفریقایی استخراج می‌شود

نام‌های دیگر

مترادف‌ها (انگلیسی/INCI)
Butyrospermum Parkii (Shea) Butter، Shea Butter، Shea Nut Butter، Bassia Parkii Nut Fat، Vitellaria paradoxa nut fat، Karité butter
نام‌های رایج فارسی
کره کاریته (Karité)، کره دانه شی، چربی/کره شی، کره شیا، شیا باتر، روغن شیا

در یک نگاه

عملکرد
  • مرطوب‌کننده
  • آبرسانی
  • ضدپیری
  • آرام‌بخش
  • آنتی‌اکسیدان
  • سفت‌کننده و لیفت‌کننده
  • ترمیم‌کننده سد پوستی
  • ضدالتهاب
  • نرم‌کننده
مناسب برای نوع پوست
  • مناسب پوست خشک
  • مناسب پوست حساس
  • مناسب پوست بالغ
  • پوست معمولی
نوع ترکیب
  • نرم‌کننده‌ها
  • رطوبت‌رسان‌ها
فواید
  • نگهداری رطوبت

برای این نگرانی‌ها

۲ نگرانی پوستی که این ماده در آن‌ها بررسی شده است

چه کار می‌کند؟

کره شیا یک چربی گیاهی است که از دانه درخت شیا (Vitellaria paradoxa) استخراج می‌شود و به دلیل ترکیب غنی از تری‌گلیسریدها و اسیدهای چرب، به‌ویژه اسید استئاریک و اسید اولئیک، به‌عنوان عامل نرم‌کننده و مرطوب‌کننده در فرمولاسیون محصولات پوستی استفاده می‌شود.

این ماده طبق ارزیابی ایمنی انجام شده توسط پنل کارشناسی ایمنی مواد آرایشی (CIR) برای استفاده در محصولات آرایشی و بهداشتی ایمن شناخته شده است. کره شیا حاوی بیش از ۹۵٪ تری‌گلیسریدها و حدود ۵ تا ۷٪ مواد غیرقابل صابونی‌شدن است که شامل ترکیبات فنولی و تریترپن‌ها با خواص آنتی‌اکسیدانی می‌باشند.

این ترکیب با ایجاد لایه‌ای اکلوزیو بر روی سطح پوست، از تبخیر رطوبت جلوگیری کرده و به بهبود سد محافظ پوست کمک می‌کند. همچنین در فرمولاسیون‌ها به‌عنوان عامل افزایش‌دهنده ویسکوزیته نیز عمل می‌کند.

درباره‌ی کره شیا

کره شیا (Shea Butter) چیست؟ کره شیا یک چربی گیاهی غنی و کرمی است که از دانه‌های درخت شیا (با نام علمی Vitellaria paradoxa) که بومی کمربند ساوانای آفریقا است، استخراج می‌شود. این ترکیب به دلیل پروفایل…

خواندن مقاله‌ی کامل

مزایا

  • مرطوب‌کنندگی قوی و تقویت سد محافظ

    کره شیا با ایجاد لایه‌ای پوشاننده، از تبخیر رطوبت پوست جلوگیری کرده و اسیدهای چرب آن به بازسازی لیپیدهای بین‌سلولی کمک می‌کنند. مطالعات بالینی نشان داده‌اند استفاده منظم از آن، هیدراتاسیون پوست را افزایش و از دست رفتن آب ترانس اپیدرمال (TEWL) را کاهش می‌دهد، که برای پوست‌های خشک و مبتلا به اگزما حیاتی است.

  • خواص ضدالتهابی و تسکین‌دهندگی

    این ماده سرشار از تریترپن‌هایی مانند آلفا-آمیرین و لوپئول است که مسیرهای التهابی (مانند iNOS و COX-2) را مهار می‌کنند. مطالعات بالینی روی پوست‌های مبتلا به درماتیت آتوپیک، کاهش قابل توجه خارش و قرمزی را پس از ۴ هفته استفاده نشان داده‌اند، که اثر آن را با کرم‌های حاوی سرامید قابل مقایسه می‌کند.

  • تسریع روند بهبود زخم

    بخش غیرقابل صابونی‌شدن کره شیا، به‌ویژه ترکیبات فنولی و ویتامین E، به تحریک پاسخ ایمنی و تکثیر سلول‌های پوستی کمک می‌کند. مطالعات تجربی بر روی مدل‌های سوختگی نشان داده‌اند که کره شیا روند ترمیم بافت و بازسازی اپیدرم را تسریع می‌بخشد.

  • اثرات ضدپیری و تحریک کلاژن

    ترکیبات تریترپنی موجود در کره شیا فعالیت آنزیم‌های کلاژناز و الاستاز (که کلاژن و الاستین را تخریب می‌کنند) را مهار می‌کنند. این اثر به حفظ استحکام و خاصیت ارتجاعی پوست کمک کرده و به مرور زمان باعث کاهش ظاهر خطوط ریز می‌شود.

  • محافظت طبیعی در برابر آفتاب

    کره شیا به طور طبیعی حاوی استرهای سیناماتیک است که به عنوان فیلتر UVB عمل کرده و SPF طبیعی در حدود ۳ تا ۶ ایجاد می‌کنند. این مقدار برای محافظت کامل کافی نیست، اما می‌تواند به عنوان یک عامل محافظتی مکمل در کنار ضدآفتاب اصلی عمل کند.

  • بهبود علائم اگزما و درماتیت

    خواص ترکیبی مرطوب‌کنندگی، ترمیم سد دفاعی و ضدالتهابی، کره شیا را به یک درمان موثر برای اگزما تبدیل کرده است. مطالعات نشان داده‌اند که در ۷۴٪ بیماران، استفاده از کرم حاوی کره شیا باعث کاهش خارش و بهبود کیفیت زندگی شده است.

  • فعالیت آنتی‌اکسیدانی قوی

    کره شیا منبع غنی از ترکیبات فنولی و توکوفرول‌ها (ویتامین E) است. این آنتی‌اکسیدان‌ها رادیکال‌های آزاد ناشی از استرس‌های محیطی (مانند آلودگی و اشعه UV) را خنثی کرده و از سلول‌های پوست در برابر آسیب اکسیداتیو محافظت می‌کنند.

فرم‌های رایج

  • کره خام تصفیه نشده (Unrefined/Raw Butter)

    ۱۰۰٪ - ایده‌آل برای پوست‌های خیلی خشک و اگزمایی، بافت جامد و دیر جذب (نیاز به گرم کردن)، آخرین مرحله روتین شب، استفاده روزانه یا هفتگی برای ترمیم عمیق، حاوی بالاترین میزان ترکیبات درمانی و ویتامین‌ها (بوی طبیعی دارد).

  • کرم مرطوب‌کننده صورت (Moisturizer)

    ۲ تا ۲۰٪ - مناسب پوست‌های خشک و نرمال، بافت کرمی و جذب متوسط، مرحله آخر روتین (قبل از ضدآفتاب در صبح)، استفاده روزانه (صبح و شب)، اغلب فرموله شده با گلیسیرین و سرامید برای افزایش آبرسانی بدون سنگینی بیش از حد.

  • لوسیون بدن (Body Lotion)

    ۵ تا ۱۵٪ - مناسب انواع پوست بدن، بافت سبک‌تر و پخش‌پذیری بالا، استفاده بعد از استحمام روی پوست مرطوب، مصرف روزانه، معمولاً همراه با روغن‌های سبک‌تر مانند روغن نارگیل یا جوجوبا برای جذب سریع‌تر.

  • بالم لب و پمادهای ترمیم‌کننده (Balms/Salves)

    ۱۰ تا ۵۰٪ - مناسب لب‌های ترک‌خورده و نواحی زبر (آرنج/زانو)، بافت بسیار غلیظ و محافظ، استفاده به دفعات مورد نیاز در طول روز، فرمولاسیون بدون آب (Anhydrous) برای حداکثر حفاظت و ماندگاری طولانی.

بیشتر بدانید

  • نحوه استفاده

    کره شیا باید به عنوان آخرین مرحله در روتین مراقبت از پوست استفاده شود تا رطوبت و ترکیبات فعال سایر محصولات را در پوست حبس کند. مقدار کمی از آن را (به اندازه یک نخود) بین کف دست‌های خود گرم کنید تا ذوب شود و سپس با حرکات ضربه‌ای ملایم روی پوست صورت و گردن اعمال کنید.

    برای پوست‌های بسیار خشک یا برای درمان اگزما، می‌توان از آن به صورت یک لایه ضخیم‌تر به عنوان ماسک شبانه استفاده کرد. مطالعات نشان داده‌اند این روش به ترمیم سد دفاعی پوست سرعت می‌بخشد.

  • نکات لایه‌بندی

    کره شیا یک ترکیب پوشاننده (Occlusive) است و باید همیشه بعد از محصولات بر پایه آب استفاده شود. ترتیب صحیح: 1. تونرها و اسانس‌های آبرسان 2. سرم‌های فعال (مانند ویتامین C، نیاسینامید، رتینول) 3. مرطوب‌کننده‌های سبک 4. کره شیا برای قفل کردن همه چیز. استفاده از آن قبل از سرم‌ها مانع جذب آن‌ها می‌شود.

  • هشدار کوتاه

    در صورت داشتن آلرژی به لاتکس با احتیاط مصرف شود (تست پچ الزامی). برای پوست‌های مستعد آکنه قارچی مناسب نیست. در هوای گرم ممکن است برای پوست‌های بسیار چرب احساس سنگینی ایجاد کند.

  • هشدار مفصل

    آلرژی به لاتکس: درخت شیا حاوی مقادیر کمی از گوتای طبیعی (نوعی لاتکس) است. اگرچه پروتئین‌های مسئول آلرژی در طی فرایند تصفیه کره شیا تا حد زیادی حذف می‌شوند، افراد با سابقه آلرژی شدید به لاتکس باید قبل از استفاده، تست حساسیت (پچ تست) انجام دهند.

    جوش‌های زیرپوستی: با اینکه کره شیا دارای درجه کومدوژنیک صفر است، بافت سنگین آن ممکن است برای برخی افراد با پوست بسیار چرب و مستعد آکنه در هوای گرم و مرطوب احساس سنگینی ایجاد کند. در این موارد مصرف آن را به شب‌ها محدود کنید.

  • یادداشت آلرژن/عطر

    نوع تصفیه نشده (Unrefined) دارای بوی مشخص آجیلی، دودی و خاکی است که طبیعی است و افزودنی نیست. نوع تصفیه شده (Refined) معمولاً بی‌بو است. خود کره شیا به عنوان آلرژن عطر شناخته نمی‌شود.

ترکیبات سازگار

۱۱ ترکیبی که می‌توان با این ماده استفاده کرد — ۸ مورد اول

مشخصات شیمیایی

CAS Number
194043-92-0; 91080-23-8
فرمول شیمایی ترکیب
Complex mixture of triglycerides (variable composition)

منابع

۱۸ منبع
  1. Safety Assessment of Butyrospermum parkii (Shea)-Derived Ingredients as Used in CosmeticsInternational Journal of Toxicology2024
  2. Patient acceptability, efficacy, and skin biophysiology of a cream and cleanser containing lipid complex and shea butter extract versus a ceramide product in eczemaHong Kong Medical Journal2015
  3. Triterpene alcohol and sterol ferulates from shea nut and their anti-inflammatory and anti-tumor-promoting effectsJournal of Oleo Science2010
  4. Anti-Inflammatory and Skin Barrier Repair Effects of Topical Application of Some Plant OilsInternational Journal of Molecular Sciences2017
  5. The Comparative Efficacy Between Shea Butter-Ceramide Cream and Hydrocortisone Butyrate Cream in the Treatment and Symptom Control of Childhood Mild to Moderate Atopic DermatitisJournal of the Medical Association of Thailand2019
  6. Experimental study comparing burn healing effects of raw South African Shea butter and samples from a Libyan marketBMC Complementary Medicine and Therapies2020
  7. Anti-Inflammatory Effects of Shea Butter through Inhibition of iNOS, COX-2, and Cytokines via the NF-κB Pathway in LPS-Activated Macrophage CellsJournal of Complementary and Integrative Medicine2012
  8. Nutritional Composition of Shea Products and Chemical Properties of Shea Butter: A ReviewCritical Reviews in Food Science and Nutrition2014
  9. Shea butter enhances the in vivo sun protection factor and photostability of physical and chemical sunscreen active ingredientsJournal of Cosmetic Dermatology2020
  10. Trends in the Use of Botanicals in Anti-Aging CosmeticsMolecules2021
  11. Anti-inflammatory and Other Bioactivities of Triterpene Cinnamate EstersJournal of Oleo Science2018
  12. Shea butter waste for sustainable production of value-added productsScienceDirect2024
  13. Skin acceptability of a cosmetic moisturizer formulation in female subjects with sensitive skinClinical, Cosmetic and Investigational Dermatology2018
  14. Safety Assessment of Butyrospermum parkii (Shea)-Derived IngredientsCosmetic Ingredient Review (CIR)2016
  15. Regional variation in shea butter lipid and triterpene composition in four African countriesJournal of the Science of Food and Agriculture2005
  16. CosIng - Cosmetic Ingredient DatabaseEuropean Commission2024
  17. Natural Oils for Skin-Barrier Repair: Ancient Compounds Now Backed by Modern ScienceAmerican Journal of Clinical Dermatology2018
  18. Beta-Amyrin and Alpha-Amyrin acetate isolated from the stem bark of Alstonia boonei display profound anti-inflammatory activityPharmaceutical Biology2014

پرسش‌های پرتکرار

آیا کره شیا باعث جوش می‌شود؟ (کومدوژنیک است؟)
خیر، کره شیا دارای درجه کومدوژنیک صفر تا دو است و منافذ پوست را مسدود نمی‌کند. با این حال، به دلیل بافت بسیار غنی، ممکن است برای افرادی که پوست چرب دارند احساس سنگینی ایجاد کند، اما خود به خود باعث ایجاد آکنه باکتریایی نمی‌شود.
آیا کره شیا برای آکنه قارچی (Fungal Acne) ایمن است؟
خیر، کره شیا برای آکنه قارچی (Malassezia folliculitis) مناسب نیست. این ترکیب حاوی اسیدهای چرب با زنجیره بلند (مانند اسید اولئیک) است که می‌تواند تغذیه مخمر مالاسزیا را فراهم کرده و شرایط آکنه قارچی را تشدید کند. اگر مستعد این نوع آکنه هستید، از مصرف روغن‌های گیاهی اجتناب کنید.
تفاوت کره شیا تصفیه شده و تصفیه نشده چیست؟
کره شیای تصفیه نشده (Raw/Unrefined) رنگ زرد یا عاجی دارد و بوی خاکی و آجیلی می‌دهد و تمام ویتامین‌ها و خواص درمانی خود را حفظ کرده است. کره شیای تصفیه شده (Refined) سفید و بی‌بو است، اما طی فرآیند تصفیه تا ۷۵٪ از ترکیبات زیست‌فعال و درمانی خود را از دست می‌دهد و بیشتر خاصیت نرم‌کنندگی دارد تا درمانی.
آیا استفاده از کره شیا در دوران بارداری برای ترک‌های پوستی مفید است؟
بله، کره شیا یکی از بهترین درمان‌های طبیعی برای پیشگیری و بهبود ترک‌های پوستی (استرچ مارک) است. خاصیت ارتجاعی پوست را افزایش می‌دهد و تولید کلاژن را تحریک می‌کند. استفاده منظم از ماه سوم بارداری توصیه می‌شود.
آیا کره شیا جایگزین ضدآفتاب است؟
خیر. اگرچه کره شیا دارای SPF طبیعی تقریبی ۳ تا ۴ است که ناشی از استرهای سینامیک موجود در آن می‌باشد، اما این مقدار برای محافظت کامل در برابر اشعه‌های مضر خورشید کافی نیست. باید همیشه از یک ضدآفتاب اختصاصی با SPF حداقل ۳۰ استفاده کنید.
آیا افرادی که به لاتکس حساسیت دارند می‌توانند از کره شیا استفاده کنند؟
باید احتیاط کنند. درخت شیا حاوی ماده‌ای به نام گوتا پرچا (Gutta-percha) است که نوعی لاتکس طبیعی محسوب می‌شود. اگرچه مقدار پروتئین آن در کره فرآوری شده بسیار کم است، اما ریسک واکنش متقاطع وجود دارد و تست حساسیت (پچ تست) ضروری است.
تفاوت کره شیا و کره کاکائو چیست؟
کره شیا غیرکومدوژنیک است و خواص درمانی و ضدالتهابی قوی‌تری دارد که برای پوست‌های حساس و مستعد آکنه مناسب‌تر است. در مقابل، کره کاکائو بوی شکلات می‌دهد، بافت سخت‌تری دارد و کومدوژنیک است (منافذ را می‌بندد)، بنابراین برای پوست صورت مستعد جوش توصیه نمی‌شود، اما برای بدن و ترک‌های پوستی عالی است.
چگونه می‌توان فهمید کره شیا فاسد شده است؟
کره شیای سالم بوی ملایم آجیلی و خاکی دارد (نوع تصفیه نشده). اگر بوی ترش، تند یا شبیه مداد شمعی قدیمی بدهد، فاسد (Rancid) شده است. همچنین تغییر رنگ به سبز یا وجود کپک نشانه فساد است.
آیا کره شیا پوست را تیره می‌کند؟
خیر، برعکس. کره شیا حاوی ویتامین E و آنتی‌اکسیدان‌هایی است که به روشن‌تر شدن و یکنواخت شدن رنگ پوست کمک می‌کنند و لکه‌های تیره را به مرور زمان کمرنگ می‌کنند. هیچ شواهد علمی مبنی بر تیره شدن پوست با کره شیا وجود ندارد.
آیا می‌توانم کره شیا را مستقیماً به صورتم بزنم؟
بله، اما مقدار کم. کره شیا بسیار غلیظ است. بهتر است اندازه یک نخود بردارید، آن را بین کف دست‌ها گرم کنید تا ذوب شود و سپس به آرامی روی پوست فشار دهید. استفاده بیش از حد ممکن است باعث احساس سنگینی شود.
مدت زمان ماندگاری کره شیا چقدر است؟
کره شیای تصفیه نشده معمولاً ۱۲ تا ۲۴ ماه ماندگاری دارد. نوع تصفیه شده ممکن است کمی بیشتر دوام بیاورد. نگهداری در جای خنک و دور از نور مستقیم خورشید عمر آن را افزایش می‌دهد.
آیا کره شیا برای اگزما و پسوریازیس خوب است؟
کره شیا نیلوتیکا (شرق آفریقا) چه تفاوتی با نوع معمولی دارد؟
کره شیا نیلوتیکا (Nilotica) کمیاب‌تر است و از شرق آفریقا می‌آید. حاوی اسید اولئیک بیشتری است که باعث می‌شود بافت آن بسیار نرم‌تر، کرمی‌تر و زودجذب‌تر از کره شیای معمولی (غرب آفریقا) باشد و بوی ملایم‌تری دارد.
آیا کره شیا برای دور چشم مناسب است؟
بله، کره شیا یک کرم دور چشم طبیعی عالی است. به دلیل غلظت بالای ویتامین A و E، به کاهش خطوط ریز و چین و چروک اطراف چشم کمک می‌کند. فقط مراقب باشید وارد چشم نشود و مقدار بسیار کمی استفاده کنید تا باعث میلیا نشود.
آیا کره شیا برای موخوره مفید است؟
بله. استفاده از مقدار کمی کره شیا روی نوک موها می‌تواند رطوبت را در ساقه مو حبس کرده و از دو شاخه شدن انتهای مو (موخوره) جلوگیری کند. همچنین وز مو را کاهش می‌دهد.
بهترین زمان استفاده از کره شیا کی است؟
بهترین زمان بلافاصله بعد از حمام یا شستن صورت است، زمانی که پوست هنوز کمی مرطوب است. این کار باعث می‌شود رطوبت آب در پوست حبس شود (اثر اکلوزیو).
آیا کره شیا برای کودکان و نوزادان ایمن است؟
بله، کره شیا یکی از ایمن‌ترین ترکیبات برای پوست حساس نوزادان است و برای درمان راش پوشک (Diaper Rash) و خشکی پوست نوزاد بسیار موثر است. نوع تصفیه نشده و ارگانیک توصیه می‌شود.
آیا کره شیا منافذ باز پوست را کوچک می‌کند؟
کره شیا مستقیماً منافذ را کوچک نمی‌کند (هیچ محصولی نمی‌تواند اندازه فیزیکی منافذ را تغییر دهد)، اما با حفظ رطوبت و الاستیسیته پوست و جلوگیری از تولید بیش از حد چربی، باعث می‌شود منافذ کمتر دیده شوند و پوست صاف‌تر به نظر برسد.
آیا کره شیا با ویتامین C تداخل دارد؟
خیر، تداخلی ندارد. در واقع استفاده از کره شیا بعد از سرم ویتامین C بسیار مفید است، زیرا رطوبت را حفظ کرده و از خشکی احتمالی ناشی از ویتامین C جلوگیری می‌کند و اثربخشی آن را افزایش می‌دهد.
چرا کره شیا من دانه‌دانه (Grainy) شده است؟
این حالت زمانی رخ می‌دهد که کره ذوب شده و سپس به آرامی سرد شده است، که باعث می‌شود اسیدهای چرب مختلف در دماهای متفاوت جدا شوند. این نشانه خرابی نیست. با ذوب کردن مجدد و سرد کردن سریع (در فریزر)، بافت آن دوباره یکدست می‌شود.