لسیتین
امولسیفایر طبیعی و تقویتکننده سد پوستی با خواص نرمکنندگی و افزایش نفوذ مواد مؤثر
نامهای دیگر
- مترادفها (انگلیسی/INCI)
- Phosphatidylcholine، Soybean Lecithin، Soy Lecithin، Egg Lecithin، Sunflower Lecithin، PC
- نامهای رایج فارسی
- لسیتین سویا، فسفاتیدیلکولین
میتوانم استفاده کنم؟
سطح PH6.0
محدودهای که ماده در آن پایدار و قابل جذب است. خارج از این محدوده یا تجزیه میشود یا از پوست عبور نمیکند.
منبع
منابع همین صفحه
کومدون زایی2 (ریسک کم تا متوسط)
این رتبه برای خودِ ماده است، نه برای محصولی که آن را دارد: یک فرمول چرب میتواند منافذ را ببندد حتی وقتی مادهٔ فعالش کومدوژن نیست.
منبع
منابع همین صفحه
محدوده غلظت0.5-5%
محدودهٔ غلظتی که در منابع این صفحه اثر گزارش شده است. زیر این محدوده اثر معناداری ثبت نشده و بالاتر از آن اثر بیشتری اضافه نمیشود ولی احتمال تحریک بالا میرود.
منبع
منابع همین صفحه
روی هر کارت بزنید تا دلیل و منبعش را ببینید.
برای این نگرانیها
۶ نگرانی پوستی که این ماده در آنها بررسی شده است
چه کار میکند؟
لسیتین یک ترکیب فسفولیپیدی طبیعی است که از منابع گیاهی (مانند سویا و آفتابگردان) یا جانوری (مانند زرده تخممرغ) به دست میآید. این ماده در تمام سلولهای زنده یافت میشود و به عنوان یک امولسیفایر غیریونی، به اختلاط مؤثر فازهای روغنی و آبی در فرمولاسیونهای آرایشی کمک میکند.
مکانیسم عملکرد لسیتین بر اساس ساختار آمفیفیلیک آن است که شامل بخشهای آبدوست و چربیدوست میباشد. فسفاتیدیلکولین، اصلیترین جزء لسیتین، در سطح مشترک روغن و آب قرار میگیرد و پایداری امولسیون را تضمین میکند. مطالعات نشان دادهاند که لسیتین میتواند به عنوان یک سیستم رساننده درمالی عمل کند و نفوذ مواد فعال هیدروفوب را به پوست افزایش دهد.
علاوه بر نقش امولسیفایری، لسیتین به عنوان یک نرمکننده عمل کرده و احساس لطافت و نرمی را بر روی پوست ایجاد میکند. این ماده همچنین خواص آببندی دارد و از دست رفتن رطوبت را کاهش میدهد. لسیتینهای مشتق شده از منابع مختلف گیاهی، جانوری و دریایی کاربردهای گستردهای در بخشهای آرایشی، غذایی و دارویی دارند.
دربارهی لسیتین
لسیتین چیست؟ لسیتین (Lecithin) در دنیای مراقبت از پوست معمولاً به یک «مخلوط طبیعی از فسفولیپیدها» گفته میشود که میتواند از منابع گیاهی (مثل سویا یا آفتابگردان) یا منابع جانوری (مثل زرده تخممرغ)…
مزایا
تقویت عملکرد سد پوستی و کاهش از دست رفتن رطوبت
لسیتین با یکپارچه شدن در لایههای لیپیدی پوست، عملکرد سد پوستی را به طور قابل توجهی بهبود میبخشد. مطالعات بالینی نشان دادهاند که فرمولاسیونهای حاوی لسیتین میتوانند از دست رفتن آب پوستی (TEWL) را تا ۲ برابر کاهش دهند. در یک مطالعه ۴ هفتهای، کریستالهای مایع حاوی لسیتین با بالاترین میزان روغن، کاهش ۲ برابری در مقادیر TEWL و کاهش قابل توجه در سطح قرمزی پوست نشان دادند. مکانیسم عمل از طریق یکپارچگی مستقیم فسفاتیدیلکولین در دولایه لیپیدی، کاهش TEWL و محافظت در برابر استرسهای محیطی صورت میگیرد.
افزایش نفوذ و رسانش مواد فعال به عمق پوست
لسیتین به عنوان یک سیستم رساننده نانولیپوزومی، توانایی افزایش نفوذ مواد فعال به لایههای عمیق پوست را دارد. لیپوزومهای فوقکوچک مبتنی بر لسیتین (با اندازه کمتر از ۴۰ نانومتر) نفوذ پوستی و ماندگاری برتری را نشان دادهاند. این ویژگی از طریق ایجاد ساختارهای لیپوزومی انعطافپذیر و تغییر موقت در ساختار استراتوم کورنئوم اتفاق میافتد، که باعث عبور مؤثر مواد درمانی از مسیرهای پاراسلولار و اینترسلولار میشود. مطالعات نشان دادهاند لیپوزومهای فوقانعطافپذیر افزایش نفوذ دارو را بدون توجه به وزن مولکولی آن ارتقا میدهند.
خاصیت آنتیاکسیدانی و محافظت در برابر استرس اکسیداتیو
لسیتین غنی از فسفولیپیدهای غیراشباع، ظرفیت بینظیری برای جذب گونههای فعال اکسیژن (ROS) دارد. در مطالعات آزمایشگاهی، لیپوزومهای لسیتین در غلظتهای ۱ تا ۱۰ میلیگرم بر میلیلیتر فعالیت جذب رادیکال آزاد را در محدوده ۲۸.۷۵٪ تا ۸۴.۹٪ نشان دادند، با افزایش معنادار در غلظتهای بالاتر. لسیتین تخممرغ فعالیت جذب رادیکال DPPH و ABTS بالاتری نسبت به لسیتین سویا داشت. در یک مدل پوست نوریپیر، کمپلکس آنتیاکسیدانت محصور شده در لیپوزوم کاهش ۳۹.۳٪ در سطح IL-6 و کاهش معنادار در تولید MMP-9 را پس از تابش نشان داد.
تسریع بهبود زخم و ترمیم بافت پوست
لسیتین به صورت لیپوزومی اثرات قابل توجهی در تسریع بهبود زخم دارد که از طریق مهار استرس اکسیداتیو، تحریک مهاجرت ماکروفاژها و افزایش کلاژنزایی عمل میکند. در مطالعات حیوانی، درمان موضعی با لیپوزومهای لسیتین تخممرغ کاهش معنادار در ناحیه زخم، افزایش رگزایی و افزایش قابل توجه در رسوب کلاژن و بازسازی اپیتلیال را در مقایسه با کرم فنیتوئین ۱٪ نشان داد. در روز ۱۴، نمره میانگین زخمها در گروه درمان شده با لسیتین تخممرغ بهبود معناداری در بازسازی اپیتلیال اپیدرم داشت. مکانیسم این اثر از طریق تحریک تشکیل سلولهای فیبروبلاست، رسوب کلاژن و رشد سلولهای اندوتلیال صورت میگیرد.
تقویت هیدراتاسیون و افزایش محتوای آب پوست
فسفاتیدیلکولین موجود در لسیتین با حفظ رطوبت پوست، ظاهر پوست را صاف و ریز میکند. در مطالعات بالینی، کاربرد موضعی فرمولاسیونهای حاوی لسیتین افزایش معنادار در محتوای آب استراتوم کورنئوم را در مقایسه با گروه کنترل نشان داد. یک مطالعه ۴ هفتهای نشان داد که محصولات حاوی لسیتین به طور معناداری هیدراتاسیون استراتوم کورنئوم را افزایش میدهند. خاصیت آمفیفیلیک لسیتین امکان نگهداری رطوبت در لایههای مختلف پوست را فراهم میکند و از خشکی پوست جلوگیری مینماید.
اثرات ضدالتهابی و تسکین پوست حساس
لسیتین با تقویت سد پوستی، خواص ضدالتهابی قابل توجهی دارد که میتواند پوست ملتهب یا حساس را تسکین دهد. فسفولیپیدهای موجود در لسیتین میتوانند تولید سیتوکینهای پیشالتهابی را مهار کنند. مطالعات نشان دادهاند که لیپوزومها میتوانند توسط ماکروفاژها و سلولهای دندریتیک برای فاگوسیتوز شناسایی شوند، در حالی که فسفولیپیدهای آنها تولید سیتوکینهای التهابی را کاهش میدهند. این ویژگی لسیتین را به مادهای ایدهآل برای فرمولاسیونهای پوست حساس، اگزما یا رزاسه تبدیل میکند، به ویژه از طریق کاهش قرمزی و التهاب.
حمایت از سنتز سرامید و بازسازی ماتریکس لیپیدی
لسیتین با تأمین اسیدهای چرب ضروری و فعالسازی فرآیندهای آنزیمی، سنتز سرامید را ارتقا میدهد. فسفاتیدیلکولین به طور مستقیم در دولایه لیپیدی یکپارچه شده و فرآیندهای آنزیمی را برای تشکیل سرامید فعال میکند. مطالعات نشان دادهاند که فرمولاسیونهای حاوی سرامید به همراه لسیتین و کلسترول میتوانند بافتسازی و خواص آببندی پوست را بهبود بخشند. در یک مطالعه، ترکیبات حاوی سرامید و ترهالوز که در وزیکولهای لیپوفیلیک متشکل از لسیتین و کلسترول حمل میشدند، خواص محافظتی سد پوستی قابل توجهی را نشان دادند.
اثرات ضدپیری و محافظت از کلاژن
لسیتین با بهبود انتقال مواد ضدپیری، تأمین آبرسانی طولانیمدت و محافظت آنتیاکسیدانی، از کلاژن پوست محافظت میکند. در مدلهای پوست نوریپیر، کاربرد نانولیپوزومهای حاوی کوآنزیم Q10 بر پایه لسیتین، مهار تولید MMP-1 ناشی از اشعه UVB و ارتقای سنتز کلاژن نوع I را در سلولهای پوستی نشان داد و به طور مؤثر پوست نوریپیر را جوانسازی کرد. ظرفیت لسیتین در افزایش جذب مواد فعال ضدپیری، همراه با حمایت از سد پوستی و بافت پوست، کاهش خطوط ریز و چینوچروکها و بهبود کشسانی پوست، آن را به جزء کلیدی در محصولات ضدپیری تبدیل میکند.
فرمهای رایج
Serum (سرم)
0.5-3% - مناسب همه انواع پوست، جذب سریع، بافت سبک و آبی، لایهبندی در ابتدای روتین پس از تونر، استفاده روزانه صبح و شب، فرمولاسیون به صورت نانوامولسیون یا لیپوزوم برای نفوذ بهینه
Cream (کرم)
2-5% - مناسب پوست خشک تا نرمال، بافت غنی و کرمی، آببندی عمیق، استفاده در شب برای ترمیم سد پوستی، فرمولاسیون O/W یا W/O، ماندگاری طولانی روی پوست
Lotion (لوسیون)
1-3% - مناسب پوست نرمال تا چرب، بافت سبک و غیرچرب، جذب متوسط، استفاده صبح و شب، فرمولاسیون O/W با احساس ماتی، ایدهآل برای محصولات بدن و صورت
Eye Cream (کرم دور چشم)
1-3% - مناسب پوست حساس دور چشم، بافت ملایم و نرم، کاهش پف و خطوط ریز، استفاده صبح و شب با ضربههای ملایم، فرمولاسیون بدون رنگ و بو
Facial Oil/Oil Blend (روغن صورت)
0.5-2% - مناسب پوست خشک و آسیبدیده، افزایش نفوذ روغنهای مغذی، استفاده در شب به عنوان آخرین لایه، فرمولاسیون با روغنهای گیاهی مانند آرگان و جوجوبا
Sunscreen (ضدآفتاب)
1-3% - مناسب همه انواع پوست، بهبود پخش فیلترهای UV، افزایش مقاومت در برابر آب، استفاده صبح قبل از قرار گرفتن در معرض آفتاب، فرمولاسیون به عنوان امولسیفایر کمکی
بیشتر بدانید
نحوه استفاده
لسیتین را میتوان یک یا دو بار در روز، صبح و شب، به عنوان بخشی از روتین مراقبت از پوست استفاده کرد. این ماده معمولاً در فرمولاسیونهای آماده مانند کرمها، سرمها و لوسیونها موجود است و به عنوان یک جزء تکمیلی عمل میکند.
محصولات حاوی لسیتین را میتوان هم در روتین صبح (برای حفاظت و هیدراتاسیون) و هم در روتین شب (برای ترمیم سد پوستی) استفاده کرد. برای بهترین نتیجه، محصول را پس از پاکسازی و تونر، اما قبل از مرطوبکننده سنگینتر یا روغن صورت بکار ببرید. مطالعات نشان دادهاند که لیپوزومهای لسیتین میتوانند نفوذ مواد فعال را به پوست افزایش دهند، بنابراین استفاده از آن قبل از سرمهای فعال میتواند اثربخشی آنها را تقویت کند.
نتایج قابل مشاهده بسته به نوع محصول و غلظت متفاوت است، اما بهبود هیدراتاسیون معمولاً ظرف ۲-۴ ساعت قابل مشاهده است، در حالی که بهبود سد پوستی و کاهش TEWL ممکن است ۲-۴ هفته استفاده منظم نیاز داشته باشد.
نکات لایهبندی
لسیتین یک ماده سازگار و چندمنظوره است که به راحتی با اکثر مواد فعال مراقبت از پوست ترکیب میشود. به دلیل خواص امولسیفایری و تقویتکننده نفوذ، میتواند اثربخشی سایر مواد را افزایش دهد.
برای لایهبندی، ابتدا پاککننده و تونر استفاده کنید، سپس سرم یا کرم حاوی لسیتین را بکار ببرید، و در نهایت با یک مرطوبکننده یا ضدآفتاب (در صبح) تکمیل کنید. لسیتین به ویژه با سرامیدها، اسید هیالورونیک و پپتایدها برای بازسازی سد دفاعی پوست عالی عمل میکند. همچنین میتواند با ویتامین C، رتینوئیدها و اسیدهای آلفا هیدروکسی بدون تداخل منفی استفاده شود.
به دلیل ماهیت ملایم لسیتین، نیازی به فاصله زمانی بین کاربرد آن و سایر مواد فعال نیست. در واقع، میتواند به عنوان یک عامل «بافری» عمل کند و تحملپذیری مواد فعال قویتر را بهبود بخشد.
هشدار کوتاه
به طور کلی برای اکثر انواع پوست ایمن است. حساسیت نادر است اما در صورت بروز قرمزی یا سوزش، استفاده را متوقف کنید. برای محصولات حاوی لسیتین بیش از ۱۵٪، تست پچ توصیه میشود.
هشدار مفصل
لسیتین به طور کلی برای استفاده موضعی ایمن و به خوبی تحمل میشود. پانل تخصصی بررسی مواد آرایشی (CIR) نتیجه گرفته است که لسیتین و لسیتین هیدروژنه در محصولات شستشو ایمن هستند و در محصولات ماندگار تا غلظت ۱۵٪ یا کمتر قابل استفاده ایمن میباشند.
افراد با حساسیت شناختهشده به سویا یا تخممرغ باید هنگام استفاده از محصولات حاوی لسیتین مشتق شده از این منابع احتیاط کنند. در چنین مواردی، لسیتین مشتق شده از آفتابگردان میتواند جایگزین مناسبی باشد. عوارض جانبی نادر هستند اما میتوانند شامل تحریک خفیف پوست، قرمزی یا واکنشهای آلرژیک باشند. مطالعات حیوانی و انسانی نشان دادهاند که لسیتین به طور کلی غیر تحریککننده و غیر حساسکننده در پوست است.
اطلاعات کافی در مورد ایمنی لسیتین در دوران بارداری و شیردهی موجود نیست، اما با توجه به استفاده موضعی و جذب سیستمیک محدود، خطر احتمالی کم است. با این حال، مشورت با پزشک قبل از استفاده توصیه میشود. برای محصولاتی که به صورت استنشاقی استفاده میشوند (اسپری)، دادههای بیشتری مورد نیاز است زیرا واکنشهای نامطلوب هنگام استنشاق گزارش شده است.
لسیتین فتوسنسیتیو یا فتوتوکسیک نیست و میتوان آن را در روتین صبح بدون افزایش حساسیت به نور خورشید استفاده کرد. برای محصولات حاوی غلظتهای بالای لسیتین (بیش از ۱۵٪)، انجام تست پچ در قسمت کوچکی از پوست قبل از استفاده کامل توصیه میشود.
یادداشت برچسب فارسی / IRC
- فقط برای استعمال خارجی (موضعی).
- از تماس با چشمها خودداری کنید. در صورت تماس با چشم، فوراً با آب فراوان بشویید.
- در صورت بروز تحریک، قرمزی یا واکنش آلرژیک، استفاده را قطع کرده و در صورت لزوم با پزشک مشورت کنید.
- دور از دسترس کودکان نگهداری شود.
- در دمای اتاق، دور از نور مستقیم خورشید و رطوبت نگهداری شود.
- قبل از استفاده کامل، انجام تست پچ توصیه میشود، به ویژه برای افراد با پوست حساس یا حساسیت به سویا/تخممرغ.
- در محصولات اسپری یا آئروسل، از استنشاق مستقیم خودداری کنید.
- منبع لسیتین (سویا، تخممرغ یا آفتابگردان) باید روی برچسب ذکر شود برای افراد با آلرژیهای غذایی.
یادداشت آلرژن/عطر
بدون بو یا دارای بوی خفیف مشخص (بسته به منبع: سویا، تخممرغ یا آفتابگردان). خود لسیتین یک آلرژن شناختهشده نیست، اما افراد حساس به سویا یا تخممرغ باید به منبع لسیتین توجه کنند.
ترکیبات سازگار
۸ ترکیبی که میتوان با این ماده استفاده کرد
مشخصات شیمیایی
- CAS Number
- 8002-43-5
- فرمول شیمایی ترکیب
- C42H80NO8P
- وزن مولکولی
- 758.06 g/mol
منابع
۱۸ منبع
- Safety Assessment of Lecithin and Other Phosphoglycerides as Used in CosmeticsInternational Journal of Toxicology2020
- Final Report on the Safety Assessment of Lecithin and Hydrogenated LecithinCosmetic Ingredient Review (CIR)2015
- Lecithin-Based Dermal Drug Delivery for Anti-Pigmentation Maize CeramideMolecules2020
- Preparation and Characterization of a Lecithin Nanoemulsion as a Topical Delivery SystemNanoscale Research Letters2009
- Lecithin Organogel: A Promising Carrier for the Treatment of Skin DiseasesACS Omega2024
- High-Throughput Microfluidic Production of Ultrasmall Lecithin Nanoliposomes for High-Efficacy Transdermal Delivery and Skin-Aging TreatmentBiomedicines2025
- Changes in Skin Barrier Function after Repeated Exposition to Lecithin-Based SurfactantsPharmaceutics2021
- Lecithin organogels as a potential phospholipid-structured system for topical drug delivery: A reviewAAPS PharmSciTech2005
- Lecithins from Vegetable, Land, and Marine Animal Sources and Their Potential Applications for Cosmetic, Food, and Pharmaceutical SectorsCosmetics (MDPI)2020
- Lecithin-Based Microemulsions for Targeted Delivery of Ceramide AP into the SkinColloids and Surfaces B: Biointerfaces2013
- The skin barrier: An extraordinary interface with an exceptional lipid organizationProgress in Lipid Research2023
- Phospholipid-Based Vesicular Systems as Carriers for the Delivery of Active Cosmeceutical IngredientsPharmaceutics2025
- Lecithin - Cosmetic Ingredient InformationPersonal Care Products Council (CosmeticsInfo.org)2023
- Sunscreen Cream Formulation of Noni Leaf Extract with Emulsifier Combination of Tween 80 and LecithinJurnal Farmasi dan Ilmu Kefarmasian Indonesia2022
- Formulating With Lecithin - Technical GuideEssentially Natural (Industry Technical Resource)2024
- Ceramides and Hyaluronic Acid: Advanced Skincare Formulation GuideMethylfoca Industry Blog2025
- CosmiFis – A Specialized Brand for Advanced Lecithin Solutions in CosmeticsFismer Lecithin2025
- Lecithin and Pregnancy - Safety AssessmentMotherFigure (Pregnancy Safety Database)2022