سالیسیلیک اسید
اسید بتا-هیدروکسی محلول در چربی با اثر کراتولیتیک که منافذ را پاکسازی میکند و به کاهش آکنه و کومدونها کمک میکند.
نام‌های دیگر
- مترادف‌ها (انگلیسی/INCI)
- 2-Hydroxybenzoic acid، o-Hydroxybenzoic acid، 2‑Hydroxybenzenecarboxylic acid
- نام‌های رایج فارسی
- اسید سالیسیلیک، بتاهیدروکسی اسید (BHA)
در یک نگاه
- عملکرد
- ضدپیری
- روشن‌کننده
- ضدجوش
- لایه‌بردار
- کنترل چربی
- کاهش‌دهنده منافذ
- ضدالتهاب
- منبع/منشاء
- گیاهی
- سنتتیک
- مناسب برای نوع پوست
- مناسب پوست چرب
- مناسب پوست مختلط
- مناسب پوست بالغ
- مناسب پوست مستعد آکنه
- نوع ترکیب
- مواد فعال
- لایه‌بردارها
- فواید
- روشن‌کنندگی
- صاف‌کننده
- ضدقرمزی
- یکنواخت‌کننده پوست
میتوانم استفاده کنم؟
سطح PH3.0-4.0 (optimal efficacy)
محدوده‌ای که ماده در آن پایدار و قابل جذب است. خارج از این محدوده یا تجزیه میشود یا از پوست عبور نمی‌کند.
منبع
منابع همین صفحه
کومدون زایی0 (غیرکمدوژنیک)
این رتبه برای خودِ ماده است، نه برای محصولی که آن را دارد: یک فرمول چرب میتواند منافذ را ببندد حتی وقتی مادهٔ فعالش کومدوژن نیست.
منبع
منابع همین صفحه
محدوده غلظت0.5-30%
محدودهٔ غلظتی که در منابع این صفحه اثر گزارش شده است. زیر این محدوده اثر معناداری ثبت نشده و بالاتر از آن اثر بیشتری اضافه نمی‌شود ولی احتمال تحریک بالا می‌رود.
منبع
منابع همین صفحه
روی هر کارت بزنید تا دلیل و منبعش را ببینید.
برای این نگرانی‌ها
۸ نگرانی پوستی که این ماده در آن‌ها بررسی شده است
چه کار میکند؟
سالیسیلیک اسید (۲-هیدروکسی‌بنزوئیک اسید) یک بتا-هیدروکسی اسید محلول در چربی است که به عنوان لایه‌بردار و کومدولیتیک در مراقبت از پوست به‌کار می‌رود.
این ماده با شل کردن اتصالات کراتینوسیتی در لایه شاخی، ریزش سلولی کنترلشده ایجاد میکند و انسداد منافذ را رفع می‌سازد. همچنین از طریق مهار مسیرهای التهابی مانند NF-κB و کاهش بیان COX-2، التهاب را تعدیل میکند. شواهد سلولی نشان میدهد مسیر AMPK/SREBP‑1 در سبوسیت‌ها تحت تأثیر قرار گرفته و تولید سبوم کاهش می‌یابد.
برای پوستهای مختلط تا چرب و مستعد آکنه مناسب است و میتواند ظاهر جوش‌های سرسیاه و سرسفید را کاهش دهد. پوستهای خشک یا حساس بهتر است با بسامد کمتر و فرمولاسیون‌های ملایم‌تر از آن استفاده کنند.
درباره‌ی سالیسیلیک اسید
سالیسیلیک اسید چیست؟ سالیسیلیک اسید با نام شیمیایی ۲-هیدروکسی‌بنزوئیک اسید، یک بتا‑هیدروکسی اسید محلول در چربی است که در پوست به عنوان لایه‌بردار کراتولیتیک و کومدولیتیک شناخته میشود. این ترکیب در…
مزایا
پاکسازی منافذ و کاهش کومدونها
سالیسیلیک اسید با شل‌کردن اتصالات کراتینوسیتی (کراتولیز) انسداد دهانه فولیکول را برطرف میکند و تشکیل و تداوم میکروکومدون‌ها را کاهش میدهد. ماهیت محلول در چربی، نفوذ داخلفولیکولی را افزایش میدهد و به حل‌سازی مخلوط کراتین/لیپید در کومدونها کمک میکند که برای سرسیاه/سرسفید حیاتی است. در بسیاری از مصرف‌کنندگان، بهبود دیداری منافذ و کاهش کومدونها طی چند هفته نخست استفاده منظم گزارش میشود
ضدالتهاب و کاهش قرمزی آکنه
سالیسیلیک اسید با مهار مسیر NF‑κB و کاهش القای COX‑2، تولید مدیاتورهای التهابی و پروستاگلاندین‌ها را تعدیل میکند. این تعدیل التهابی باعث کاهش اریتم پیرامونی ضایعات و بهبود تحملپذیری درمان‌های چندجزئی ضدآکنه میشود. راهنمای بالینی درم‌نت نیز استفاده محتاطانه ولی مؤثر آن را در پوستهای مستعد التهاب و آکنه تأیید میکند.
کنترل سبوم و براقیت پوست
شواهد سلولی نشان میدهد سالیسیلیک اسید مسیر AMPK/SREBP‑1 در سبوسیت‌ها را سرکوب کرده و از این طریق لیپوژنز و تولید سبوم را کاهش میدهد. این اثر، همراه با لایه‌برداری کنترلشده، به کاهش براقیت و متعادل‌سازی ظاهر پوست چرب کمک میکند. راهنمای درم‌نت آن را گزینه‌ای مناسب برای پوست چرب و مستعد آکنه معرفی میکند.
بهبود آکنه التهابی و غیرالتهابی
کارآزماییهای بالینی نشان داده‌اند افزودن سالیسیلیک اسید به رژیم‌های استاندارد مانند آداپالن یا بنزوئیل پراکسید میتواند کاهش سریعتر ضایعات را نسبت به مونوتراپی رقم بزند، با تحملپذیری قابل قبول. مطالعه پاک‌کننده حاوی ۲٪ سالیسیلیک اسید به‌همراه روی و LHA نیز بهبود آکنه تنه را در شدت خفیف تا متوسط گزارش کرده است. رویکردهای چندوجهی شامل پیل سالیسیلیک اسید و لیزر PDL در طرح اسپلیت‌فیس نیز برتری نسبت به تک‌روش را نشان داده‌اند.
بهبود بافت پوست و ظاهر منافذ
لایه‌برداری کنترلشده سالیسیلیک اسید ناهمواری سطحی را کاهش داده و یکنواختی بافت را بهبود میدهد که به صورت کاهش ظاهری اندازه منافذ دیده میشود. فرمولاسیون‌های جدید نیز بهبود «منافذ برجسته» را در ارزیابی‌های بالینی گزارش کرده‌اند که هم‌راستای مکانیزم کومدولیتیک است. این اثرات معمولاً با استفاده منظم طی چند هفته قابل مشاهده است و با فوتوپروتکشن پایدار می‌ماند.
کمک به کراتوز پیلاریس و پوسته‌روی پوستسر
در کراتوز پیلاریس، لوسیون‌های بدن ۱–۲٪ سالیسیلیک اسید با نرم‌کردن پلاکهای هیپرکراتوتیک، زبری سطحی را کاهش می‌دهند و بهتر است با مرطوبکننده همراه شوند. در شوره و درماتیت سبورئیک پوستسر نیز شامپوهای حاوی سالیسیلیک اسید با زمان تماس محدود به جداسازی فلسها و کاهش پوستهریزی کمک میکنند. رعایت بسامد منطقی و مرطوبسازی پس از شستشو، تحمل را افزایش میدهد.
بهبود علائم پیری تاشی از نور با پروتکلهای حرفه‌ای
پیلهای ۲۰–۳۰٪ سالیسیلیک اسید در گزارش‌های بالینی موجب بهبود بافت، درخشندگی و یکنواختی رنگ شده‌اند، به‌شرط اجرای تخصصی و مراقبت پس از پیل. رویکردهای سوپرامولکولار ۳۰٪ نیز در مطالعات اخیر ایمنی و کارآیی مناسبی در بهبود شاخص‌های التهابی و کیفیت پوست نشان داده‌اند. انتخاب بیمار دقیق و فوتوپروتکشن برای کاهش ریسک PIH ضروری است، مخصوصاً در تیپهای تیرهتر.
فرم‌های رایج
شویندههای روزانه ۰.۵–۲٪
رای پوست چرب/مختلط مستعد آکنه جهت پاکسازی منافذ و کاهش کومدونها طراحی میشوند.
تونر/سرم لِیو-آن ۰.۵–۲٪
جهت اثر ماندگار کومدولیتیک و تعدیل التهاب مناسب است.
درمان موضعی تا ۲٪
وی جوش‌های فعال با کاربرد محدود و کنترلشده توصیه میشود.
لوسیون/بدن ۱–۲٪
برای کراتوزپیلاریس و نواحی دارای هیپرکراتوز خفیف کاربرد دارد و باید با مرطوبکننده همراه شود.
شامپو/فرمولاسیون پوستسر
برای شوره/درماتیت سبورئیک بهصورت شستشوی محدود زمانی استفاده میشود.
لایه برداری حرفه‌ای ۲۰–۳۰٪
در محیط کلینیکی برای آکنه مقاوم، کومدون‌های متعدد و برخی دیسکرومی‌ها به‌کار می‌رود با پروتکل مراقبت پس از لایه برداری.
بیشتر بدانید
نحوه استفاده
تعداد دفعات و شروع استفاده: برای محصولاتی که روی پوست می‌مانند و پاکشان نمی‌کنیم با غلظت ۰.۵ تا ۲٪، از ۲–۳ شب در هفته شروع کنید و در صورت تحمل پوستی به تدریج به استفاده روزانه برسید تا هم اثر کومدولیتیک حفظ شود و هم تحریک کاهش یابد. ترتیب در روتین: پس از شستشو روی پوست خشک/نیمهخشک اعمال شود؛ تونر/سرم سالیسیلیک اسید قبل از مرطوبکننده و زیر ضدآفتاب در روز استفاده میشود تا نفوذ به منافذ بهتر انجام شود]. روش استفاده از کلینزر سالیسیلیک: مقدار مناسبی از شوینده حاوی سالیسیلیک اسید را ۳۰–۶۰ ثانیه با ملایمت ماساژ دهید و سپس آبکشی کنید تا اثر کراتولیتیک سطحی حاصل شود بدون آن‌که سد پوستی بیش از حد تحریک شود. اسپات‌تریتمنت: حداکثر ۲٪ روی ضایعات فعال، روزی ۱–۲ بار بهصورت محدود و نقطه‌ای استفاده شود تا از تحریک منتشر جلوگیری شود. استفاده حرفه‌ای: پیلهای ۲۰–۳۰٪ فقط در محیط‌های کلینیکی توسط متخصص انجام شود و برای خانگی توصیه نمی‌گردد؛ مراقبت‌های پس از پیلینگ شامل مرطوبسازی و محافظت در برابر نور باید توسط متخصص انجام شود. ضدآفتاب الزامی: به دلیل افزایش حساسیت پس از لایه‌برداری، استفاده روزانه از ضدآفتاب با SPF مناسب و تکراردهی کافی توصیه میشود تا از تشدید اریتم و لک جلوگیری شود.نکات لایهبندی
-
با نیکوتینامید و ترکیبات آرام‌بخش/ترمیم‌سد همراهی خوبی دارد و در مطالعات ترکیبی با نیکوتینامید و اجزای ضدآکنه اثربخشی و تحمل افزایش یافته است.
-
با بنزوئیل پراکسید میتواند در برنامه‌های چندجزئی یا بهصورت تناوبی (صبح/شب یا شبهای زوج/فرد) به‌کار رود تا ریسک تحریک کاهش یابد و کنترل آکنه بهبود پیدا کند.
-
با رتینوئیدهای موضعی بهتر است تناوبی یا لایه‌گذاری با فاصله انجام شود؛ شواهد نشان میدهد افزودن اسیدها به رژیم حاوی آداپالن میتواند نتایج بالینی را ارتقا دهد اما پایش تحریک ضروری است.
-
همزمانی با لایه‌بردارهای قوی دیگر (AHA غلیظ/پیل حرفه‌ای) در پوستهای حساس توصیه نمی‌شود و باید با احتیاط بالا و پایش خشکی/اریتم پیش رفت.
-
ادغام با پاک‌کننده‌ها/مرطوبکنندههای حاوی سرامید و عوامل ملایم شوینده به کاهش TEWL و بهبود تحمل
-
هشدار کوتاه
در افراد با سابقه حساسیت به سالیسیلات/آسپرین و کودکان زیر ۳ سال (بهجز برخی محصولات شستنی) محدودیت دارد؛ استفاده از ضدآفتاب طی روز الزامی است.
هشدار مفصل
تست پَچ و علائم تحریک: قبل از مصرف گسترده روی ناحیه محدودی تست کنید و در صورت اریتم قابل‌توجه، سوزش شدید یا پوستهریزی وسیع مصرف را کاهش یا قطع نمایید. حساسیت به سالیسیلات/آسپرین: در صورت سابقه حساسیت به سالیسیلات‌ها، از مصرف خودداری کنید یا صرفاً با مشاوره تخصصی اقدام نمایید. گروه‌های سنی: طبق نظر نهایی SCCS، استفاده در کودکان زیر ۳ سال (بهجز برخی کاربردهای شستنی مانند شامپو) محدود است؛ برچسبخوانی و پایبندی به حداکثر غلظتهای مجاز ضروری است. بارداری و شیردهی: شواهد نشان میدهد مصرف موضعی در غلظتهای پایین و نواحی محدود عموماً قابلقبول است، اما تصمیم نهایی باید با پزشک و در چارچوب ارزیابی خطر فردی اتخاذ شود. همزمانی با محرک‌ها: پرهیز از همزمانی با لایه‌بردارهای قوی، رتینوئیدها یا درمان‌های تهاجمی در یک روتین برای پوستهای حساس توصیه میشود تا از تحریک تجمعی جلوگیری شود. چشم و پوست آسیب‌دیده: از تماس با چشم و روی پوست ترک‌دار/اکزمای فعال خودداری کنید و در صورت نیاز از پزشک مشورت بگیرید. محافظت در برابر نور: بعد از لایه‌برداری و طی مصرف مداوم، استفاده از ضدآفتاب طی روز برای کاهش ریسک اریتم و پیگمانتاسیون توصیه میشود.یادداشت برچسب فارسی / IRC
در بازار ایران، نام این ترکیب معمولاً بهصورت «سالیسیلیک اسید» یا «اسید سالیسیلیک» روی برچسب فارسی درج میشود و در فهرست ترکیبات، نام استاندارد INCI یعنی «Salicylic Acid» نیز باید قید گردد تا با رویه جهانی نام‌گذاری مواد آرایشی همسو باشد. برای محصولات وارداتی، سازمان غذا و داروی ایران (IFDA) الزام برچسبگذاری مستقیم به زبان فارسی روی خودِ لیبل را اعلام کرده است؛ بنابراین نام ماده، نحوه مصرف، هشدارها و فهرست ترکیبات باید به فارسی خوانا ارائه شود و همزمان درج INCI برای شفافیت علمی/قانونی توصیه میشود. از منظر هشدارگذاری، با توجه به رویه‌های ایمنی پذیرفته‌شده در اتحادیه اروپا، اشاره به عدم کاربرد در کودکان زیر ۳ سال (بهجز برخی محصولات شستنی) و رعایت حدود مجاز غلظت (برای اغلب دسته‌ها حداکثر ۲٪ و برای برخی دسته‌های خاص ۰.۵٪) در برچسب و بروشور محصول مفید است تا با استانداردهای بازارهای همسو همخوانی داشته باشد.
از نظر زمینه بازار، تأمین ماده خام سالیسیلیک اسید در ایران پایدار گزارش شده و داده‌های واردات نشان میدهد حجم واردات اسید سالیسیلیک و املاح آن طی سال‌های اخیر رشد داشته که پشتیبان دسترسی تولیدکنندگان داخلی به این ماده برای فرمولاسیون‌های آرایشی‑بهداشتی است. نظارت کلی بر فرآوردههای دارویی/آرایشی بر عهده سازمان غذا و دارو بوده و رعایت الزامات برچسب فارسی، فهرست ترکیبات، هشدارهای مصرف و حدود مجاز، به‌همراه هم‌ترازی با چارچوب‌های مرجع بین‌المللی مانند ارزیابی‌های SCCS اتحادیه اروپا، در عمل از سوی بسیاری از واردکنندگان/تولیدکنندگان دنبال میشود تا انطباق و ایمنی مصرف‌کننده حفظ شود.
یادداشت آلرژن/عطر
سالیسیلیک اسید خود یک ماده فعال بی‌بو است و معمولاً جزو آلرژن‌های عطری محسوب نمی‌شود، اما افراد با سابقه حساسیت به سالیسیلات‌ها (مانند آسپرین) ممکن است واکنش‌های تحریکی یا حساسیتی نشان دهند و باید قبل از استفاده گسترده تست پچ انجام دهند. در فرمولاسیون‌های تجاری، عطرهای اضافه‌شده ممکن است به‌طور مستقل آلرژی‌زا باشند و باید برچسب محصول برای فهرست کامل ترکیبات و آلرژن‌های احتمالی بررسی شود.
ترکیبات سازگار
۱۱ ترکیبی که می‌توان با این ماده استفاده کرد — ۸ مورد اول
ترکیبات ناسازگار با این ترکیب (پرهیز)
۸ ترکیب
مشخصات شیمیایی
- CAS Number
- 69-72-7
- فرمول شیمایی ترکیب
- C₇H₆O
- وزن مولکولی
- 138.12 g/mol
منابع
۱۲ منبع
- Salicylic acid as a peeling agent: a comprehensive reviewClinical, Cosmetic and Investigational Dermatology2015
- Salicylic acid treats acne vulgaris by suppressing AMPK/SREBP-1 pathway and inhibiting NF-κB signalingInflammation Research2019
- Clinical Efficacy of a Salicylic Acid-Containing Gel on Acne Vulgaris and Skin BarrierJournal of Cosmetic Dermatology2025
- Treatment of Acne Vulgaris With Salicylic Acid Chemical Peel and Pulsed Dye Laser: A Split Face, Rater-Blinded, Randomized Controlled TrialLasers in Surgery and Medicine2015
- Stabilization of Acne Vulgaris-Associated Microbial Dysbiosis with 2% Supramolecular Salicylic AcidAntibiotics2022
- Effectiveness of a combination of salicylic acid-based products for the topical treatment of acneEuropean Review for Medical and Pharmacological Sciences2020
- Efficacy of a multitargeted, salicylic acid-based topical formulation vs benzoyl peroxide in improving mild-to-moderate acneJournal of Cosmetic Dermatology2024
- Supramolecular Salicylic Acid Alleviates Skin Photoaging Effectively and SafelyAesthetic Plastic Surgery2025
- Effect of 30% Supramolecular Salicylic Acid Peel on Skin Microbiota and Inflammation in Patients with Moderate-to-Severe Acne VulgarisDermatology and Therapy2022
- SCCS Opinion on Salicylic Acid (CAS No. 69-72-7, EC No. 200-712-3)European Commission Scientific Committee on Consumer Safety2023
- Amended Safety Assessment of Salicylic Acid and Salicylates as Used in CosmeticsCosmetic Ingredient Review Expert Panel2003
- Antibacterial Effect and Possible Mechanism of Salicylic Acid Microcapsules Against Escherichia coli and Staphylococcus aureusAntibiotics2022